Search Results

Now showing 1 - 10 of 30
Thumbnail Image
Item

Mορφικές μεταρρυθμίσεις στην ελληνική ποίηση του τέλους του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα

, Κατσιγιάννη, Άννα, Katsigianni, Anna

Στην ποίηση η αλλαγή της ευαισθησίας, ήδη από τις αρχές του 19ου αι., συνεπάγεται τη ρήξη όχι μόνο με το λογοτεχνικό λεξιλόγιο του παρελθόντος αλλά και με τις μορφές που καθόριζαν και υπέβαλλαν τον τρόπο έκφρασης. Tο α΄ μέρος της μελέτης διερευνά τα σημάδια της αλλαγής, δηλαδή της στιχουργικής ανανέωσης με τη χαλαρωση των παραδοσιακών μετρικών σχημάτων, στη δυτικοευρωπαϊκή και κυρίως στη γαλλική ποίηση. Oρίζεται η ‘προσωδία’ και διευκρινίζεται η ορολογία των νέων ποιητικών μορφών -του poème en prose, του verset, του vers libéré και του vers libre- με βάση όχι μόνο τις πραγματείες περί μετρικής, αλλά και την ποιητική θεωρία που συνθέτουν οι ίδιοι οι ποιητές και αποτελεί το φιλοσοφικό υπόβαθρο της αλλαγής των μορφών. Στο β΄ μέρος χαρτογραφείται η ελληνική προσωδιακή μεταρρύθμιση, η οποία αξιολογείται ως γαλλογενής. H έρευνα στον περιοδικό τύπο και σε αυτοτελείς εκδόσεις αποδεικνύει ότι καλλιεργούνται στον τόπο μας (1870-1930) όλες οι νεοτερικές μορφές που εμφανίστηκαν στη γαλλική ποίηση του 19ου και των αρχών του 20ού αι. Προτείνεται νέα ορολογία για την απόδοση στα ελληνικά των νεοτερικών μορφών ποίησης και προσδιορίζεται με ακρίβεια το περιεχόμενο των όρων, προς αποφυγήν της κριτικής σύγχυσης (που απαντά ακόμη και σε έγκριτα μετρικολογικά εγχειρίδια). Σε Παράρτημα ανθολογούνται πρώιμα νεοελληνικά πεζόμορφα ποιήματα· ποιήματα σε ελευθερωμένο και πεζό στίχο, καθώς, τέλος, και κάποια ποιήματα που συνιστούν ακραίες μοντερνιστικές εκδοχές της νεοελληνικής ποίησης.

Thumbnail Image
Item

Αθηνά Παπαδάκη. Λέαινα της βιτρίνας, Καστανιώτης, 1992

, Κατσιγιάννη, Άννα, Katsigianni, Anna

--

Thumbnail Image
Item

Ο Βάγκνερ στο πρώιμο αφηγηματικό έργο του Νίκου Καζαντζάκη

, Κατσιγιάννη, Άννα, Katsigianni, Anna

Οι Σπασμένες ψυχές του Νίκου Καζαντζάκη είναι ένα πρωτόλειο μυθιστόρημα, δημοσιευμένο σε συνέχειες στο περιοδικό Νουμάς, γραμμένο στο κλίμα της ποιητικής του αισθητισμού˙ στη δομή του κυριαρχεί η ετερογλωσσική συνύπαρξη στοιχείων του λιμπρέτου και της πεζογραφικής αφήγησης. Το έργο αποτελεί μεταιχμιακό οδόσημο για τη μετέπειτα καλλιτεχνική και ιδεολογική εξέλιξη του Καζαντζάκη. Η κριτική εντοπίζει στη δομή του έργου στοιχεία από το συμβολιστικό θέατρο και το ιψενικό δράμα. Η μελέτη προτείνει τη σύνδεση του έργου και με το ‘βαγνέρειο’ μελόδραμα˙ εστιάζεται στην τεχνοτροπία και την ιδεολογία του μυθιστορήματος, το οποίο ενσωματώνει αρκετά στοιχεία της ποιητικής του βαγκνερικού μελοδράματος: τάση εξερεύνησης και καταγραφής της πρωτόγονης κατάστασης της ψυχής, των άμεσων δεδομένων της συνείδησης, ενότητα των τεχνών σε ένα αρμονικό όλον, συνεργασία της μουσικής με τον Λόγο, τον χορό και τη ζωγραφική, συμπλοκή συμφωνικών και επανερχόμενων μοτίβων -leitmotiv, μείξη του παγανιστικού με τον χριστιανικό μύθο, νασιοναλιστική ιδεολογία, κ.ο.κ. Ο συγγραφέας, με τη χρήση των leitmotiv, αναζητά τη δημιουργία μιας γλώσσας υποβλητικής, για να αποδώσει, όπως ο Βάγκνερ στη μουσική, τη σχέση Ιδέας και Ρυθμού. Ο Βάγκνερ –ως ιδιοφυής μουσουργός αλλά και ως στοχαστής-φιλόσοφος– απασχολεί δημιουργικά τον Καζαντζάκη, ήδη από τα πρώτα πεζά του κείμενα. Η πρόσληψη του Γερμανού μουσουργού γίνεται, κυρίως, μέσα από το έργο του Νίτσε, την πεζογραφία του αισθητισμού (D’ Annunzio, κ.ά), την εμπειρία παραστάσεων του βαγκνερικού μελοδράματος και λιγότερο μέσα από τη γαλλική ή τη γερμανική φιλολογία. Η μελέτη εντάσσεται στη συγκριτολογική κατεύθυνση της σύνδεσης των καλών τεχνών.

Thumbnail Image
Item

Άγγελος Σικελιανός και Maurice de Guérin

, Κατσιγιάννη, Άννα, Katsigianni, Anna

Διερευνάται η εκλεκτική συγγένεια που συνδέει τον Άγγελο Σικελιανό με τον Γάλλο προρομαντικό ποιητή Maurice de Guérin. Θα λέγαμε ότι πρόκειται για μορφή τεθλασμένης πρόσληψης του Guérin μέσω δύο ποιητικών του προγόνων: του Kωστή Παλαμά και του Σπήλιου Πασαγιάννη. Αναλύονται οι ποικίλες εκφάνσεις της μορφής του Kενταύρου στο ποιητικό και το δοκιμιακό έργο του Σικελιανού. Κι αυτό γιατί ο πρόωρα χαμένος Maurice de Guérin αναπτύσσει το μεγαλύτερο μέρος του ποιητικού του έργου πάνω στο ομώνυμο μυθολογικό σύμβολο. H κριτική θεωρεί διακοσμητική τη μυθολογική μορφή του Kενταύρου στο έργο του Σικελιανού, δανεισμένη από την έλξη που ασκούν στον ποιητή τα αετώματα της Oλυμπίας. H μελέτη εστιάζει στην ερμηνεία της μορφής του Kενταύρου ως πολύμορφου συμβόλου που ενσαρκώνει κοινωνικές ή πολιτικές αντινομίες και προσλαμβάνει φιλοσοφικές προεκτάσεις στο έργο του Σικελιανού, στο βαθμό μάλιστα που εικονοποιεί και τις εσωτερικές συγκρούσεις του συγγραφικού του εγώ. Στον Σικελιανό το σύμβολο του Κενταύρου άλλοτε ταυτίζεται με την ίδια την ποίηση· ενώ άλλοτε, η χρήση του μύθου (π.χ. της μάχης των Λαπιθών και των Kενταύρων) μπορεί να προσλάβει διαστάσεις εσωτερικής άσκησης, να γίνει διαδικασία μύησης που προσβλέπει στην άρση των αντιθέσεων, στην κατάκτηση της πλήρους εσωτερικής ενότητας, στη «μυστική συμβίωση με το Παν».

Thumbnail Image
Item

Aνέκδοτα πεζά ποιήματα από τις "Aντιφεγγίδες"

, Κατσιγιάννη, Άννα, Katsigianni, Anna

Παρουσιάζονται ανέκδοτα πεζά ποιήματα από την αδημοσίευτη χειρόγραφη ποιητική συλλογή του Kωνσταντίνου Θεοτόκη, με τίτλο Aντιφεγγίδες, την οποία επιμελούμαι προς έκδοση [Βλ. Ζ 1.3.β]. Περιγράφεται, σε συνοπτικό «Σημείωμα», το περιεχόμενο του χειρογράφου και δίδονται στοιχεία για τη θεματική, την υφολογική και τη ρυθμολογική οργάνωση των πεζών αυτών ποιημάτων. Eπιπλέον, γίνεται μια πρώτη απόπειρα ένταξης της συλλογής τόσο στο ποιητικό και πεζογραφικό έργο του Θεοτόκη, όσο και στην ιστορία του ελληνικού ποιήματος σε πεζό λόγο.

Thumbnail Image
Item

Προφουτουριστικές εκδηλώσεις στη γαλλική λογοτεχνία

, Κατσιγιάννη, Άννα, Katsigianni, Anna

H μελέτη εξετάζει πώς η μεταμόρφωση του τοπίου από στατικό σε κινητικό αρχίζει να εγγράφεται στη γαλλόφωνη λογοτεχνία πολύ πριν από την εμφάνιση του Marinetti και του φουτουρισμού. Για την εικονογράφηση της νέας διάστασης του χώρου και του χρόνου επιλέγονται κείμενα των Nerval, Hugo, Laforgue, Maeterlinck, Verlaine, R. Ghil, E. Verhaeren, Zola, A. Ibels, Villiers de l’Isle-Adam, O. Mirbeau, Apollinaire, τα οποία προαναγγέλλουν το κίνημα του φουτουρισμού. Παρουσιάζονται, ωστόσο, και οι αντιτιθέμενες, σκεπτικιστικές, τάσεις που αναδεικνύουν τον διχασμό των λογοτεχνών στο θέμα στης τεχνολογίας.

Thumbnail Image
Item

Βαλκανικές γραφές : "Αίμος. Ανθολογία Βαλκανικής Ποίησης". Μυθιστορία και κοινό "φορτίο μνήμης"

, Κατσιγιάννη, Άννα, Katsigianni, Anna

Ο τόμος Αίμος, Ανθολογία Βαλκανικής Ποίησης, έκδοση της πολιτιστικής εταιρείας των Φίλων του περιοδικού Αντί, αποτελεί έργο αναφοράς, σταθμό στις βαλκανικές σπουδές. Πρόκειται για σύνθετο εκδοτικό εγχείρημα, η υλοποίηση του οποίου απαίτησε τη συνεργασία ενός ευρέος δικτύου μεταφραστών, ποητών, γραμματολόγων, κριτικών και ιστορικών. Τα ερωτήματα που τίθενται στον αναγνώστη αγγίζουν ποικίλες ιδεολογικές, ιστορικές, εθνοθρησκευτικές, γλωσσικές και πολιτισμικές όψεις του βαλκανικού ζητήματος. Ο τόμος προσφέρεται να μελετηθεί από γραμματολογική και ιστορικοπολιτική σκοπιά, αλλά και μέσα από το θεωρητικό πρίσμα της δημιουργίας μιας «νέας αντίληψης πολυπολιτισμικής», στο βαθμό που η έκταση της ενδοβαλκανικής μετάφρασης αναδεικνύει, ίσως για πρώτη φορά, στην ιστορία της νοτιοανατολικής Ευρώπης, τη «σημασία, την αυτοτέλεια, αλλά και την πολιτισμική ιδιαιτερότητα των μικρών γλωσσών της Ευρώπης». Η μελέτη ανιχνεύει τα στοιχεία που αποτελούν συνδετικούς αφηγηματικούς κρίκους ανάμεσα στις βαλκανικές γραφές και συνιστούν δείκτες της κοινής πολιτισμικής ταυτότητας και κληρονομιάς (λ.χ., επιβίωση κοινών προφορικών μορφών ποίησης, θεματοποίηση της προφορικότητας και της πολυγλωσσίας, κοινά πολιτισμικά σύμβολα, ιδεολογικοποιημένες, μυθοπλαστικές αναπαραστάσεις και ερμηνείες της ιστορίας, πρόσληψη του αρχαίου αλλά και του χριστιανικού μύθου, συγκερασμός εθνικών και λογοτεχνικών ταυτοτήτων, κ.ο.κ.)∙ θέτει ερωτήματα σχετικά με τη διαμόρφωση της κοινής πολιτισμικής μνήμης, τις ρήξεις και τις συνέχειες, τη σημασία της ανάδειξης του εθνικού στοιχείου σε μια πολυπολιτισμική εποχή.

Thumbnail Image
Item

Από το αθησαύριστο έργο του Τ. Κ. Παπατσώνη

, Κατσιγιάννη, Άννα, Katsigianni, Anna

Bιβλιογραφική προσθήκη στην εργογραφία του ποιητή T. K. Παπατσώνη· τα αθησαύριστα τούτα κείμενα (ποιήματα, μεταφράσεις, δοκιμιακά, βιβλιο-τεχνοκριτικά σημειώματα,) που παρουσιάζονται με μικρό σχόλιο, δεν προέκυψαν από συστηματική έρευνα, αλλά από σημειώσεις στο περιθώριο μιας περιδιάβασης σε παλαιά περιοδικά.

Thumbnail Image
Item

Ζητήματα έκδοσης των "Αντιφεγγίδων" του Κωνσταντίνου Θεοτόκη

, Κατσιγιάννη, Άννα, Katsigianni, Anna

--

Thumbnail Image
Item

O Παλαμάς και η πεζόμορφη ποίηση

, Κατσιγιάννη, Άννα, Katsigianni, Anna

Παρουσιάζονται, έπειτα από συστηματική έρευνα, άγνωστα πεζόμορφα ποιήματα του Kωστή Παλαμά. Διερευνάται η μορφολογία και η θεματολογία τους, τόσο σε σύγκριση με τα δυτικοευρωπαϊκά πρότυπα, όσο και σε συνάρτηση με την ποιητική και την κριτική του θεωρία. Η μελέτη συζητά τις νεοτερικές μεταρρυθμιστικές αναζητήσεις του Παλαμά στην έμμετρη ποίησή του. Παράλληλα, τίθενται ζητήματα ειδολογικής αναταξινόμησης του έργου του, τα οποία πρέπει να ληφθούν υπόψη σε μια νέα έκδοση των «Απάντων» του.