Ανάπτυξη ενός συμβουλευτικού προγράμματος αυτοδιαχείρισης και πρόληψης λεμφοιδήματος σε γυναίκες μετά από χειρουργείο μαστού
| datacite.contributor.RelatedPerson | Φουσέκης, Κωνσταντίνος | |
| datacite.contributor.RelatedPerson | Παπανδρέου, Μαρία | |
| datacite.contributor.Supervisor | Μπίλλη, Ευδοκία | |
| dc.contributor.author | Τζούμα, Δήμητρα | |
| dc.contributor.other | Tzouma, Dimitra | |
| dc.date.accessioned | 2026-08-27T12:50:10Z | |
| dc.date.available | 2026-08-27T12:50:10Z | |
| dc.date.issued | 2026-07-31 | |
| dc.degree | masterThesis | |
| dc.description.abstract | Ο καρκίνος του μαστού αποτελεί τη συχνότερη κακοήθη νεοπλασία στις γυναίκες παγκοσμίως, ενώ το λεμφοίδημα συγκαταλέγεται στις σημαντικότερες χρόνιες επιπλοκές της θεραπείας του, επηρεάζοντας αρνητικά τη λειτουργικότητα, την ποιότητα ζωής και την καθημερινότητα των γυναικών. Η εκπαίδευση των ασθενών, η συμβουλευτική και η ανάπτυξη δομημένων προγραμμάτων και εκπαιδευτικών εργαλείων αυτοδιαχείρισης αποτελούν βασικούς πυλώνες της σύγχρονης ογκολογικής αποκατάστασης και συμβάλλουν στην πρόληψη, την έγκαιρη αναγνώριση και την αποτελεσματική διαχείριση του λεμφοιδήματος. Σκοπός: Στόχος της παρούσας μελέτης ήταν η ανάπτυξη ενός δομημένου συμβουλευτικού προγράμματος και ενός ολοκληρωμένου εκπαιδευτικού εγχειριδίου για την πρόληψη και αυτοδιαχείριση του λεμφοιδήματος σε γυναίκες μετά από χειρουργική αντιμετώπιση καρκίνου του μαστού, καθώς και η πιλοτική εφαρμογή και αξιολόγηση της αποτελεσματικότητάς του μέσω οργανωμένης εκπαιδευτικής και συμβουλευτικής παρέμβασης. Δευτερευόντως, διερευνήθηκαν οι γνώσεις, οι εκπαιδευτικές ανάγκες, οι πρακτικές αυτοδιαχείρισης, οι αντιλήψεις σχετικά με τη σωματική άσκηση και τη διατροφή, καθώς και η ικανοποίηση των συμμετεχουσών από το συμβουλευτικό πρόγραμμα, το εκπαιδευτικό εγχειρίδιο και τη δια ζώσης εκπαιδευτική παρέμβαση. Μέθοδος: Η παρούσα έρευνα αποτελεί πιλοτική μελέτη παρατήρησης με συγχρονικό (cross-sectional) σχεδιασμό. Στη μελέτη συμμετείχαν 16 γυναίκες μετά από χειρουργική αντιμετώπιση καρκίνου του μαστού. Στο πρώτο στάδιο αναπτύχθηκε ένα δομημένο συμβουλευτικό πρόγραμμα πρόληψης και αυτοδιαχείρισης του λεμφοιδήματος, το οποίο περιλάμβανε ένα ολοκληρωμένο εκπαιδευτικό εγχειρίδιο 56 σελίδων, βασισμένο στη σύγχρονη επιστημονική βιβλιογραφία και στις διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες. Παράλληλα, σχεδιάστηκαν ένα δομημένο ερωτηματολόγιο γνώσεων 20 ερωτήσεων για την αξιολόγηση της κατανόησης του εκπαιδευτικού περιεχομένου μετά την παρέμβαση και ένα ερωτηματολόγιο αξιολόγησης του προγράμματος, με σκοπό την αποτίμηση της χρησιμότητας, της ποιότητας και της ικανοποίησης των συμμετεχουσών από το εκπαιδευτικό εγχειρίδιο και τη δια ζώσης συμβουλευτική-εκπαιδευτική παρουσίαση. Στη συνέχεια υλοποιήθηκε οργανωμένη εκπαιδευτική και συμβουλευτική παρέμβαση, η οποία περιλάμβανε θεωρητική παρουσίαση, πρακτική εκπαίδευση σε στρατηγικές πρόληψης και αυτοδιαχείρισης του λεμφοιδήματος και διανομή του εκπαιδευτικού εγχειριδίου. Η συλλογή των δεδομένων πραγματοποιήθηκε με ερωτηματολόγια που αφορούσαν τα δημογραφικά και κλινικά χαρακτηριστικά των συμμετεχουσών, τις γνώσεις, τις πρακτικές αυτοδιαχείρισης, τις αντιλήψεις σχετικά με τη σωματική άσκηση και τη διατροφή, τις εκπαιδευτικές ανάγκες, καθώς και την αξιολόγηση του συμβουλευτικού προγράμματος. Η στατιστική ανάλυση πραγματοποιήθηκε με το λογισμικό IBM SPSS Statistics έκδοση 28.0. Αποτελέσματα: Οι περισσότερες συμμετέχουσες ανέφεραν ότι δεν είχαν λάβει επαρκή ενημέρωση σχετικά με την πρόληψη και αυτοδιαχείριση του λεμφοιδήματος πριν από τη χειρουργική θεραπεία, ενώ εξέφρασαν έντονη ανάγκη για συστηματικότερη εκπαίδευση. Το 62.5% των γυναικών ανέφερε ότι συμμετείχε σε φυσική δραστηριότητα 2–3 φορές εβδομαδιαίως, ενώ το 75.0% είχε λάβει διατροφική καθοδήγηση από διαιτολόγο. Επιπλέον, η πλειονότητα των συμμετεχουσών αναγνώρισε τη σημασία της συστηματικής άσκησης, της διατήρησης φυσιολογικού σωματικού βάρους και της υιοθέτησης υγιεινών διατροφικών συνηθειών για την πρόληψη και διαχείριση του λεμφοιδήματος. Μετά την ολοκλήρωση της εκπαιδευτικής και συμβουλευτικής παρέμβασης καταγράφηκε πολύ υψηλό επίπεδο κατανόησης του εκπαιδευτικού περιεχομένου, όπως αποτυπώθηκε στο ερωτηματολόγιο γνώσεων των 20 ερωτήσεων (μέση βαθμολογία 19,9/20). Παράλληλα, το δομημένο συμβουλευτικό πρόγραμμα, το εκπαιδευτικό εγχειρίδιο των 60 σελίδων και η δια ζώσης εκπαιδευτική παρουσίαση αξιολογήθηκαν ως ιδιαίτερα κατανοητά, χρήσιμα και εφαρμόσιμα από τις συμμετέχουσες, συγκεντρώνοντας πολύ υψηλή συνολική βαθμολογία ικανοποίησης (4,95±0,10/5). Στατιστικά σημαντικές συσχετίσεις με την παρουσία λεμφοιδήματος διαπιστώθηκαν για την ακτινοθεραπεία (p=0,009), τον τύπο της χειρουργικής αντιμετώπισης των μασχαλιαίων λεμφαδένων (p=0,011) και τον αριθμό των αφαιρεθέντων λεμφαδένων (p=0,011), ενώ δεν παρατηρήθηκε στατιστικά σημαντική συσχέτιση με τον δείκτη μάζας σώματος (p=0,280). Συμπεράσματα: Η παρούσα μελέτη είχε ως κύριο αποτέλεσμα την ανάπτυξη ενός δομημένου συμβουλευτικού προγράμματος και ενός ολοκληρωμένου εκπαιδευτικού εγχειριδίου 56 σελίδων για την πρόληψη και αυτοδιαχείριση του λεμφοιδήματος σε γυναίκες μετά από χειρουργική αντιμετώπιση καρκίνου του μαστού. Η πιλοτική εφαρμογή του προγράμματος αξιολογήθηκε ιδιαίτερα θετικά από τις συμμετέχουσες, οι οποίες παρουσίασαν πολύ υψηλό επίπεδο κατανόησης του εκπαιδευτικού περιεχομένου και ανέδειξαν την ανάγκη για συστηματικότερη ενημέρωση και συμβουλευτική υποστήριξη. Τα ευρήματα της μελέτης υπογραμμίζουν τη σημασία της έγκαιρης εκπαίδευσης, της πρόληψης και της ενεργού συμμετοχής των γυναικών στην αυτοδιαχείριση του λεμφοιδήματος. Η αξιοποίηση αντίστοιχων δομημένων συμβουλευτικών προγραμμάτων και εκπαιδευτικών εργαλείων μπορεί να ενισχύσει την παροχή ολοκληρωμένης φροντίδας και να αποτελέσει χρήσιμο υποστηρικτικό μέσο για επαγγελματίες υγείας σε μονάδες μαστού, ογκολογικά κέντρα, υπηρεσίες ογκολογικής αποκατάστασης και εξειδικευμένα ιατρεία λεμφοιδήματος. | |
| dc.description.translatedabstract | Breast cancer is the most frequently diagnosed malignancy among women worldwide, while lymphedema is one of the most significant chronic complications of its treatment, adversely affecting upper limb function, quality of life, and daily activities. Patient education, counseling, and the development of structured self-management programs and educational resources constitute key components of contemporary oncology rehabilitation and contribute to the prevention, early detection, and effective management of lymphedema. Aim: The primary aim of this study was to develop a structured counseling program and a comprehensive educational handbook for the prevention and self-management of lymphedema in women following breast cancer surgery, and to conduct a pilot implementation and evaluation of its effectiveness through a structured educational and counseling intervention. Secondary objectives included the investigation of participants' knowledge, educational needs, self-management practices, perceptions regarding physical activity and nutrition, and their satisfaction with the counseling program, the educational handbook, and the face-to-face educational intervention. Methods: This study was designed as a pilot cross-sectional observational study involving sixteen women who had undergone surgery for breast cancer. During the first phase, a structured counseling program for lymphedema prevention and self-management was developed, including a comprehensive 60-page educational handbook based on current scientific evidence and international clinical guidelines. In addition, a structured 20-item knowledge questionnaire was designed to assess participants' understanding of the educational content following the intervention, along with a program evaluation questionnaire to assess the usefulness, quality, and participant satisfaction with both the educational handbook and the face-to-face counseling and educational session. Subsequently, a structured educational and counseling intervention was implemented, consisting of a theoretical presentation, practical training in lymphedema prevention and self-management strategies, and distribution of the educational handbook. Data were collected using questionnaires assessing participants' demographic and clinical characteristics, knowledge, self-management practices, perceptions regarding physical activity and nutrition, educational needs, and overall evaluation of the counseling program. Statistical analyses were performed using IBM SPSS Statistics version 28.0. Results: Most participants reported that they had not received adequate information regarding lymphedema prevention and self-management before breast cancer surgery and expressed a strong need for more comprehensive educational support. Overall, 62.5% of participants reported engaging in physical activity two to three times per week, while 75.0% had received nutritional counseling from a registered dietitian. Furthermore, the majority recognized the importance of regular exercise, maintaining a healthy body weight, and adopting healthy dietary habits for the prevention and management of lymphedema. Following completion of the educational and counseling intervention, participants demonstrated an excellent level of understanding of the educational material, reflected by a mean score of 19.9 out of 20 on the knowledge questionnaire. In addition, the structured counseling program, the 60-page educational handbook, and the face-to-face educational session were evaluated as highly understandable, useful, and applicable, achieving an exceptionally high overall satisfaction score (4.95 ± 0.10 out of 5). Statistically significant associations with the presence of lymphedema were identified for radiotherapy (p = 0.009), the type of axillary lymph node surgery (p = 0.011), and the number of lymph nodes removed (p = 0.011), whereas no statistically significant association was observed with body mass index (p = 0.280). Conclusions: The principal outcome of this study was the development of a structured counseling program accompanied by a comprehensive 60-page educational handbook for the prevention and self-management of lymphedema in women following breast cancer surgery. The pilot implementation of the program was evaluated very positively by participants, who demonstrated an excellent understanding of the educational content and emphasized the need for more systematic education and counseling support. These findings highlight the importance of early patient education, preventive strategies, and active patient involvement in lymphedema self-management. The implementation of similar structured counseling programs and educational resources may strengthen the delivery of comprehensive survivorship care and serve as valuable supportive tools for healthcare professionals working in breast units, oncology centers, cancer rehabilitation services, and specialized lymphedema clinics. | |
| dc.identifier.uri | https://hdl.handle.net/10889/32689 | |
| dc.language.iso | el | |
| dc.subject | Καρκίνος μαστού | |
| dc.subject | Λεμφοίδημα | |
| dc.subject | Λεμφοθεραπεία | |
| dc.subject.alternative | Breast cancer | |
| dc.subject.alternative | Lymhedema | |
| dc.title | Ανάπτυξη ενός συμβουλευτικού προγράμματος αυτοδιαχείρισης και πρόληψης λεμφοιδήματος σε γυναίκες μετά από χειρουργείο μαστού | |
| dc.title.alternative | Development of a self-management and lymphedema prevention counseling program for women following breast surgery |