Η διεθνοποίηση των πανεπιστημίων με βάση τη γεωγραφική τους θέση
Loading...
Date
2025-04-01
Authors
Γεωργουδάκη, Ελένη
Journal Title
Journal ISSN
Volume Title
Publisher
Abstract
Η διατριβή διερευνά τις διαδρομές μέσα από τις οποίες η διεθνοποίηση των πανεπιστημίων επηρεάζεται και επηρεάζει τη γεωγραφική τους θέση. Κεντρικό θεωρητικό στοιχείο και έναυσμα αποτελεί η αυξανόμενη σημασία της διεθνοποίησης ως στρατηγικής προτεραιότητας για τα πανεπιστήμια, προσφέροντας οφέλη όπως η ενισχυμένη κινητικότητα των φοιτητών, των φοιτητριών καθώς και το κύρος του ιδρύματος. Η διατριβή περιορίζεται στο πρόγραμμα Erasmus, που, όμως, αποτελεί το βασικό εργαλείο για τη κινητικότητα των φοιτητών και των φοιτητριών στην Ευρώπη.
Οι κύριοι στόχοι της εργασίας περιγράφονται σε δύο επίπεδα: στο μάκρο και στο μίκρο γεωγραφικό επίπεδο. Στο μάκρο επίπεδο η έρευνα περιλαμβάνει το σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης με σκοπό να μελετήσει τη γεωγραφία της εισερχόμενης κινητικότητας. Στο μίκρο επίπεδο απομονώνεται ένα πανεπιστήμιο, το Πανεπιστήμιο της Πάτρας, και η περιοχή του, που λειτουργεί ως μελέτη περίπτωσης για να εξαχθούν πιο λεπτομερή και ποιοτικά δεδομένα.
Στην περίπτωση της συνολικής μάκρο θεώρησης, η ανάλυση έχει τρείς σκοπούς:
• Να διερευνήσει τη γεωγραφία της εισερχόμενης κινητικότητας φοιτητών και φοιτητριών Erasmus (incoming Erasmus students) την περίοδο 2014-2020, που ουσιαστικά περιορίστηκε λόγω COVID-19 στην περίοδο 2014-2019. Ως γεωγραφία νοείται εδώ η χωρική κατανομή και ως εισερχόμενος φοιτητής, μέσω κινητικότητας, οι φοιτητές και οι φοιτήτριες των επιπέδων εκπαίδευσης ISCED 5 έως και 8 που γίνονται δεκτοί σε εκπαιδευτικά ιδρύματα, που συμμετέχουν στο πρόγραμμα Erasmus. Η χωρική κατανομή εξετάζεται στον απόλυτο αριθμό μετακινούμενων φοιτητών και φοιτητριών και στον λόγο μετακινούμενων προς συνολικό αριθμό φοιτητών των ιδρυμάτων.
• Να ελέγξει εάν οι περιφερειακές συσσωματώσεις των δεδομένων των μετακινούμενων φοιτητών ευθύνονται για οποιοδήποτε σημαντικό μέρος της συνολικής διακύμανσης της κινητικότητας των φοιτητών του προγράμματος Erasmus στην Ευρώπη.
• Να διερευνήσει εάν οι περιφερειακές μεταβλητές και οι μεταβλητές που αντανακλούν τα χαρακτηριστικά των Ιδρυμάτων Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης οι οποίες βρέθηκε να επηρεάζουν την προσέλκυση των φοιτητών της περιόδου 2007-2013, σύμφωνα με τη μελέτη του Joint Research Center της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Barrioluengo και Flisi, 2017), συνεχίζουν να παραμένουν σημαντικοί παράγοντες και στην περίοδο 2014-2020 ή έχει επέλθει μια σημαντική στροφή στους παράγοντες που επηρεάζουν την κινητικότητα.
Στην περίπτωση της μίκρο θεώρησης με τη μελέτη περίπτωσης του Πανεπιστημίου της Πάτρας, οι στόχοι και οι σκοποί της εργασίας περιλαμβάνουν την εξέταση των αλληλεπιδράσεων μεταξύ της πόλης της Πάτρας, του Πανεπιστημίου Πατρών και των ξένων φοιτητών και φοιτητριών του μέσω της χρήσης διαφόρων χαρτογραφικών εργαλείων. Συγκεκριμένα, η μελέτη προσπάθησε να διερευνήσει και να κατανοήσει:
• Τον τρόπο με τον οποίο η πολιτιστική εικόνα της πόλης επηρεάζει τη στρατηγική διεθνοποίησης του πανεπιστημίου και παρακινεί τους διεθνείς φοιτητές να σπουδάσουν εκεί.
• Τον τρόπου με τον οποίο οι διεθνείς φοιτητές και οι φοιτήτριες μπορούν να εμπλακούν στην πολιτιστική ανάδειξη της πόλης και να συμβάλουν στην αστική βελτίωση κατά τη διάρκεια της παραμονής τους.
• Πώς, μέσα από χρήση εφαρμογών GIS, γνωστικής χαρτογράφησης και χαρτογραφημάτων, μπορούν να αποκαλυφθούν και να απεικονισθούν αλληλεπιδράσεις και αντιλήψεις των ξένων φοιτητών σχετικά με τις εμπειρίες τους στην Πάτρα.
• Τα δυνατά και αδύναμα σημεία της ζωής των ξένων φοιτητών στην Πάτρα.
• Την συμβολή στην ενίσχυση της στρατηγικής διεθνοποίησης του πανεπιστημίου και στη μεγιστοποίηση της ικανοποίησης των ξένων φοιτητών ως παράγοντες αστικής βελτίωσης.
Η διατριβή χρησιμοποιεί πληθώρα μεθοδολογικών προσεγγίσεων με κυριότερες:
Την ανάλυση Hot Spot: Μία χωρική στατιστική τεχνική που προσδιορίζει γεωγραφικές περιοχές, όπου οι παρατηρούμενες τιμές μιας μεταβλητής αποκλίνουν σημαντικά από τις αναμενόμενες τιμές, αποκαλύπτοντας συστάδες υψηλών (hot spots) ή χαμηλών (cold spots) τιμών σχετικά με τον αριθμό των εισερχόμενων φοιτητών Erasmus. Η ανάλυση χρησιμοποιεί εργαλεία όπως η στατιστική Getis-Ord Gi για την αξιολόγηση του βαθμού χωρικής ομαδοποίησης μεταξύ των Ιδρυμάτων Ανώτατης Εκπαίδευσης.
Πολυεπίπεδη Ανάλυση: Μία στατιστική προσέγγιση που αναγνωρίζει την χωρική ιεραρχική δομή των δεδομένων (με τα Ιδρύματα συσσωματωμένα σε διοικητικές γεωγραφικές περιοχές) και επιτρέπει την εξέταση της διακύμανσης, τόσο σε επίπεδο Ιδρύματος όσο και σε περιφερειακό επίπεδο. Στη διατριβή χρησιμοποιείται ένα μοντέλο δύο επιπέδων για τη μέτρηση της διακύμανσης μεταξύ και εντός περιοχών και για τον εντοπισμό περιφερειακών και ιδρυματικών παραγόντων πρόβλεψης της κινητικότητας Erasmus.
Στη μελέτη περίπτωσης οι κύριες μεθοδολογικές προσεγγίσεις που χρησιμοποιούνται περιλαμβάνουν:
Εφαρμογές Συστημάτων Γεωγραφικών Πληροφοριών (GIS), που χρησιμοποιούνται για τη διερεύνηση της διανομής δια-ιδρυματικών συμφωνιών Erasmus και της κατανομής των εισερχόμενων φοιτητών και φοιτητριών Erasmus ανά Τμήμα στο Πανεπιστήμιο Πατρών κατά τη διάρκεια δύο περιόδων (2007–2013 και 2013–2018).
Γνωστική χαρτογράφηση, όπου διεθνείς φοιτητές και φοιτήτριες Erasmus σχεδιάζουν χάρτες, για να απεικονίσουν τις αντιλήψεις τους για την πόλη της Πάτρας. Αυτοί οι χάρτες χρησιμεύουν ως μέσο για να ενθαρρύνουν την αποτύπωση των αντιλήψεων και να εκφράσουν σκέψεις σχετικά με τις εμπειρίες των φοιτητών και των φοιτητριών στο χώρο.
Χαρτογράμματα, που αποτελούν την επεξεργασία των γνωστικών χαρτών που δημιουργούνται από τους διεθνείς φοιτητές και φοιτήτριες και τα οποία αναπαριστούν οπτικά ποιοτικά δεδομένα σε ένα χωρικό πλαίσιο. Αυτό επιτρέπει τον εντοπισμό των δυνατών και των αδύναμων σημείων στον πολεοδομικό σχεδιασμό της Πάτρας-πόλης υποδοχής, με βάση τις αντιλήψεις των φοιτητών.
Μια ενδελεχής μελέτη της διεθνούς βιβλιογραφίας διέκρινε τους παράγοντες που επηρεάζουν τη διεθνή κινητικότητα φοιτητών και φοιτητριών σε τρία επίπεδα: ατομικό, ιδρυματικό και εθνικό – διεθνές. Με βάση τη βιβλιογραφία και την προσωπική εμπειρία μας θέσαμε τα ερευνητικά ερωτήματα που σχετίζονται με την επιρροή που ασκεί η γεωγραφική θέση μέσω της μελέτης συγκεκριμένων κοινωνικοοικονομικών και εκπαιδευτικών χαρακτηριστικών στην προσέλκυση εισερχόμενης κινητικότητας φοιτητών και φοιτητριών.
Τα δεδομένα της μάκρο μελέτης αντλήθηκαν όλα από ανοιχτές βάσεις δεδομένων, ως εκ τούτου, είναι άμεσα και ελεύθερα προσπελάσιμα από οποιονδήποτε. Αυτό δίνει στην έρευνα την αμεσότητα της επαλήθευσης των μεθόδων, των αποτελεσμάτων και των συμπερασμάτων. Η κυριότερη βάση δεδομένων είναι ο κατάλογος της Ευρωπαϊκής Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης (European Tertiary Education Register – ETER) για τα συμμετέχοντα ιδρύματα και τα δεδομένα κινητικότητας. Η Eurostat είναι η βάση για τα περιφερειακά δεδομένα. Για την κατάταξη των ιδρυμάτων ως προς τη φήμη τους, χρησιμοποιούμε τη μεθοδολογία του πανεπιστημίου της Leiden 2024 και του Κέντρου Μελετών Επιστήμης και Τεχνολογίας (CWTS), η οποία βασίζεται σε βιβλιογραφικά δεδομένα από τη βάση δεδομένων Web of Science της Clarivate. Τα περιφερειακά δεδομένα αντλούνται από τη Eurostat, ειδικότερα από την ενότητα «Περιφερειακές στατιστικές κατά ταξινόμηση NUTS (reg)». Η γεωαναφορά των Ιδρυμάτων Ανώτατης Εκπαίδευσης (AEI) προήλθε από τη μελέτη του Gadár et al. (2020), ενώ τα διοικητικά όρια της Ευρωπαϊκής Ένωσης προέρχονται από το «Γεωγραφικό Σύστημα Πληροφοριών της Επιτροπής».
Για την μάκρο ανάλυση, η στατιστική μονάδα ήταν τα συμμετέχοντα ιδρύματα στο πρόγραμμα Erasmus. Από τις παραπάνω βάσεις διαμορφώσαμε το δείγμα έρευνας, που είναι τα ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα που αναφέρουν δεδομένα στη βάση ETER, και μέσω της γεωαναφοράς τα ταξινομήσαμε σε διοικητικές περιφερειακές μονάδες NUTS2. Για τη μίκρο ανάλυση, η ποιοτική μονάδα μέτρησης είναι ο διεθνής φοιτητής και φοιτήτρια που συμμετείχε στην έρευνα στο πανεπιστήμιο της Πάτρας.
Στο μακρο γεωγραφικό επίπεδο η μελέτη καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το πρόγραμμα Erasmus+ επηρεάζει σημαντικά τη διεθνοποίηση των ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης σε ολόκληρη την Ευρώπη, αποκαλύπτοντας χωρικές ανισότητες στην κινητικότητα των φοιτητών και των φοιτητριών. Χώρες όπως η Ισπανία, η Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο φιλοξενούν πολλούς φοιτητές Erasmus, ενώ στατιστικά σημαντικά hotspot εντοπίζονται κυρίως στην Ισπανία, την Πορτογαλία και περιοχές της νότιας Γαλλίας, με απροσδόκητα hotspots να εμφανίζονται στην Ιρλανδία και τη Σουηδία. Επιπλέον, η ανάλυση δείχνει περιορισμένη επικάλυψη μεταξύ του απόλυτου αριθμού εισερχόμενων φοιτητών και φοιτητριών και της αναλογίας των φοιτητών Erasmus προς το σύνολο του εγγεγραμμένου πληθυσμού, υποδηλώνοντας, ότι τα ιδρύματα που έχουν υψηλό σκορ στη μία μέτρηση μπορεί να μην έχουν απαραίτητα καλή απόδοση στην άλλη. Επιπλέον, τα ευρήματα του πολύ-επίπεδου υποδείγματος υπογραμμίζουν τη σημασία των περιφερειακών κοινωνικοοικονομικών χαρακτηριστικών για την προσέλκυση φοιτητών Erasmus και προτείνουν στοχευμένες πολιτικές για τη βελτίωση της ελκυστικότητας των λιγότερο δημοφιλών περιοχών.
Η μίκρο θεώρηση καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ του Πανεπιστημίου Πατρών, της πόλης της Πάτρας και των διεθνών φοιτητών του μέσω προγράμματος ανταλλαγών, επηρεάζονται σημαντικά από το πολιτιστικό προφίλ της πόλης. Η εισαγωγή εξειδικευμένων μαθημάτων για την ελληνική γλώσσα και τον πολιτισμό οδήγησε σε αύξηση των εισερχομένων φοιτητών και φοιτητριών από διαφορετικούς επιστημονικούς τομείς, βελτιώνοντας την αλληλεπίδραση και ενασχόλησή τους με την πόλη. Επιπλέον, οι γνωστικοί χάρτες των φοιτητών υπογραμμίζουν τις αστικές αποτυχίες και παρέχουν πολύτιμες γνώσεις σε αυτούς που είναι επιφορτισμένοι με τον αστικό σχεδιασμό. Συνολικά, οι διεθνείς φοιτητές και φοιτήτριες διαδραματίζουν κρίσιμο ρόλο ως φορείς αστικής βελτίωσης, ενισχύοντας τόσο την προσωπική τους ανάπτυξη όσο και το πολιτιστικό περιβάλλον της Πάτρας.
Description
Keywords
Διεθνοποίηση πανεπιστημίων, Γεωγραφική θέση, Κινητικότητα φοιτητών/-τριων, Πρόγραμμα Erasmus, Πολυεπίπεδη ανάλυση, Ανάλυση Hot Spot