Η φιλοσοφία της επιμέλειας του εαυτού κατά τον 1ο και 2ο αιώνα μ.Χ. και η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία (CBT) : ανθρώπινος ψυχισμός, μαθητεία, θεραπεία
Loading...
Date
2026-09-28
Authors
Ζαφειρόπουλος, Κωνσταντίνος Μάριος
Journal Title
Journal ISSN
Volume Title
Publisher
Abstract
Η παρούσα διδακτορική διατριβή αποτελεί μία διεπιστημονική συγκριτική μελέτη η οποία, υπερβαίνοντας τις επιφανειακές αναλογίες, διερευνά τις εννοιολογικές, μεθοδολογικές και ιστορικοφιλοσοφικές διασχέσεις μεταξύ του στωικισμού του 1ου και 2ου μ.Χ. αιώνα και της σύγχρονης Γνωσιακής Συμπεριφορικής Θεραπείας (Cognitive Behavioural Therapy - CBT). Παρότι η αναδρομική σύνδεση της CBT με την αρχαία φιλοσοφία γενικά, και ειδικότερα με τον στωικισμό της αυτοκρατορικής περιόδου, έχει επισημανθεί στη διεθνή βιβλιογραφία, αυτό που παραμένει ζητούμενο και αποσαφηνίζεται με την παρούσα μελέτη είναι ο χαρακτήρας, ο βαθμός και η ποιότητα της ομοιότητας. Ως ερμηνευτικό σχήμα για την προσέγγιση των δύο εποχών αξιοποιείται η έννοια της «αντιφατικότητας» ως ιδιόμορφης συνθήκης που χαρακτηρίζει δομικά αφενός τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία των δύο πρώτων μεταχριστιανικών αιώνων και αφετέρου την ύστερη νεωτερικότητα, συνιστώντας καθοριστική προϋπόθεση για την ανάδυση μορφών επιμέλειας και θεραπείας του εαυτού, και επιτρέποντας τη βαθύτερη ιστορικοφιλοσοφική κατανόηση της μεταξύ τους σύγκρισης. Υπό αυτό το πρίσμα, η διατριβή επιχειρεί να καλύψει αυτό το ερευνητικό κενό προσδιορίζοντας με σαφήνεια το εν πολλοίς αχαρτογράφητο ζήτημα της αρχαίας φιλοσοφικής ψυχικής θεραπείας, εστιάζοντας στη σχέση της στωικής φιλοσοφίας των πρώτων χριστιανικών αιώνων με τον ανθρώπινο ψυχισμό, την ψυχική ασθένεια και τη δυνατότητα ίασής της. Μέσω της συστηματικής ανάλυσης των έργων πρακτικής ηθικής των κύριων εκπροσώπων του ύστερου στωικισμού (του Σενέκα, του Επίκτητου και του Μάρκου Αυρήλιου) ερμηνεύονται οι ρητές και υπόρρητες δηλώσεις περί της φιλοσοφικής θεραπείας της ψυχής και φωτίζεται ο τρόπος με τον οποίο η φιλοσοφική μαθητεία κατέληγε να προσλαμβάνει τον χαρακτήρα μιας οργανωμένης και μεθοδικής ψυχοθεραπευτικής αγωγής. Στο πλαίσιο αυτό εξετάζονται οι θεωρητικές, δομικές και μεθοδολογικές συνδέσεις της φιλοσοφίας της επιμέλειας του εαυτού με τη CBT, μέσω ενός πρωτότυπου ερμηνευτικού σχήματος που διακρίνει τρεις μορφές σχέσης, όπως αυτές αποτυπώνονται στα έργα του Albert Ellis και του Aaron T. Beck, ενώ αναδεικνύονται και οι ουσιώδεις διαφορές που πηγαίνουν πέρα από την πρωτοβάθμια επίκληση της κοινής ανθρώπινης φύσης, επί της οποίας η CBT έχει βασίσει το αφήγημα της ομοιότητάς της με τον αρχαίο στωικισμό. Η διατριβή επιδιώκει, παράλληλα, μία διεισδυτική ιστορικοφιλολογική μελέτη που συμβάλλει στην κατανόηση των διαφορετικών ιστορικών και πολιτισμικών συμφραζομένων εντός των οποίων εμφανίζεται και κορυφώνεται, αφενός μεν η παράδοση του ιατρικού μοντέλου της πρακτικής ηθικής φιλοσοφίας των ύστερων στωικών στη Ρωμαϊκή εποχή, αφετέρου δε το μοντέλο της σύγχρονης Γνωσιακής Συμπεριφορικής Θεραπείας στον ύστερο 20ό και πρώιμο 21ο αιώνα, με στόχο τη διακρίβωση της ενδεχόμενης αιτιώδους σχέσης και ιστορικής συνάφειας μεταξύ των δύο παραδόσεων καθώς και τη θεωρητική αποσαφήνιση της εξελικτικής μετάβασης από το αρχαίο πρότυπο της φιλοσοφικής θεραπείας της ψυχής στις σύγχρονες μορφές ψυχοθεραπευτικής πράξης.
Description
Keywords
Επιμέλεια του εαυτού, Ύστερος στωικισμός, Αρχαία φιλοσοφία, Ψυχοθεραπεία, Γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία, Σενέκας, Επίκτητος, Μάρκος Αυρήλιος, Φιλοσοφική Συμβουλευτική, Φιλοσοφία ως τρόπος ζωής, Πνευματικές ασκήσεις