Διαφωτισμός και Επανάσταση : η “λογοτεχνική σχολή” του Ρήγα
Loading...
Date
2023
Authors
Αθήνη, Στέση
Journal Title
Journal ISSN
Volume Title
Publisher
Στέγη Γραμμάτων "Κωστής Παλαμάς"
Abstract
Τη μερικευμένη παλαιότερη ερμηνεία ότι η Ελληνική Επανάσταση προέκυψε μέσα από την παραδοσιακή ελληνική κοινωνία και από τον πόθο του γένους να λυτρωθεί από τον οθωμανικό ζυγό, έχει πλέον υποκαταστήσει η συνεκτίμηση των πολλαπλών αιτίων. Ο Αγώνας για την Ελευθερία και την Ανεξαρτησία ήταν αποτέλεσμα της συνδυαστικής δυναμικής πολλών παραγόντων που προετοίμασαν το έδαφος, ενώ το αίτημα της εξέγερσης δεν περιλάμβανε μόνο την εθνική απελευθέρωση, αλλά και την κοινωνική δικαιοσύνη, την κατάκτηση των ατομικών δικαιωμάτων, την πολιτική ελευθερία. Ιδιαίτερο βάρος σε αυτή την προετοιμασία αποδίδεται στη διάδοση των ιδεών του Διαφωτισμού και στη συμβολή τους στην πνευματική ανανέωση και χειραφέτηση του ελληνισμού, την καλλιέργεια του οράματος για έναν καλύτερο κόσμο. Στο λογοτεχνικό πεδίο, τα επαναστατικά τραγούδια του Ρήγα φαίνεται να είναι το νήμα που συνδέει τον Αγώνα του 1821 με τα χρόνια της ωρίμανσης του νεοελληνικού Διαφωτισμού και της διάδοσης των ιδεών της Γαλλικής Επανάστασης ‒η συμβολή των οποίων στην προπαρασκευή του είναι πλέον αναμφισβήτητη: ποίηση μαχητική και στρατευμένη, όχι αναγκαστικά πρωτότυπη, που, χάρη στη μεγάλη διάδοση που είχε γνωρίσει, έφτασε μέχρι τον επαναστατημένο ελλαδικό χώρο. Ωστόσο, η λογοτεχνική συμβολή του Ρήγα και του κύκλου του (Αντώνιος Κορωνιός, Ιωάννης Καρατζάς ο Κύπριος, Κωνσταντίνος Σακελλάριος, κ.ά.) υπήρξε ευρύτερη για τις ζυμώσεις που προηγήθηκαν στον φαναριώτικο και διασπορικό ελληνισμό. Αυτή η «χαμένη γενιά» που έδρασε μέσα στην κρίσιμη δεκαετία του 1790 είχε επιδιώξει τη δραστική ανανέωση της πλασματικής πεζογραφίας μέσα από νεωτερικά ή ιδεολογικά φορτισμένα κείμενα, την ανάδειξη του ορθού λόγου και της ευαισθησίας ‒το βασικό δίπτυχο της διαφωτιστικής ιδεολογίας‒, τη μετάγγιση μέσα από λογοτεχνικό ένδυμα των ιδεών του Βολταίρου και του Ρουσώ, την ενίσχυση της αυτογνωσίας μέσα από τη σύνδεση με την ελληνική αρχαιότητα, και, εντέλει, την τόνωση της υπό διαμόρφωση εθνικής συνείδησης. Και αν στην περιοχή της πεζογραφίας αυτή η «λογοτεχνική σχολή» στράφηκε, κυρίως, προς τη μεταφορά ξενόγλωσσων κειμένων μέσα από τη μετάφραση (Σχολείον των ντελικάτων εραστών, Γαλάτεια, Ο πρώτος ναύτης, Ο Νέος Ανάχαρσις) ‒χωρίς ωστόσο να απουσιάζουν και απόπειρες πρωτογενούς συγγραφής (Έρωτος αποτελέσματα)‒ στον χώρο της λυρικής, χαμηλόφωνης, αισθηματικής ποίησης, που με μια εύστοχη κίνηση τη διοχέτευσε μέσα σε νεωτερικά αισθηματικά αφηγήματα, μέσα από μια σύμμειξη στίχου και πρόζας, επέλεξε να αναδείξει και να στηρίξει, με θεωρητικά, μάλιστα, επιχειρήματα, τη χειρόγραφη ή προφορική γηγενή φαναριώτικη παράδοση.
Description
Keywords
Θούρια, Αισθηματικά αφηγήματα, Μεταφρασμένη λογοτεχνία, Σύμμειξη στίχου και πρόζας