Η ζωολογία του Πλίνιου του Πρεσβύτερου και του Κλαύδιου Αιλιανού : η οργάνωση και η μετάδοση ζωολογικής γνώσης στην Historia Naturalis και στο Περὶ Ζῴων Ἰδιότητος
Loading...
Date
2025-01-13
Authors
Παπαδόπουλος, Δημήτριος
Journal Title
Journal ISSN
Volume Title
Publisher
Abstract
Στόχος της παρούσας διατριβής είναι να εξετάσει τους τρόπους μετάδοσης και οργάνωσης της ζωολογικής γνώσης σε δύο εγκυκλοπαιδικού χαρακτήρα συγγράμματα της αυτοκρατορικής εποχής: την Historia Naturalis (στο εξής HN) του Ρωμαίου συγγραφέα του 1ου αι. μ.Χ. Πλίνιου του Πρεσβύτερου, και το Περὶ Ζῴων Ἰδιότητος του αυτοκρατορικού σοφιστή και διανοούμενου Κλαύδιου Αιλιανού, ο οποίος έζησε μεταξύ του ύστερου 2ου και τις αρχές του 3ου αι. μ.Χ. Στο πρώτο έργο η ζωολογία καταλαμβάνει 4 βιβλία (βιβλία 8-11), ενώ στα 17 βιβλία του δεύτερου έργου απαρτίζει εξ ολοκλήρου το περιεχόμενό τους.
Τα δύο έργα δεν είναι γραμμένα από φιλοσόφους, αλλά από δύο πολυμαθείς Ρωμαίους συγγραφείς, οι οποίοι δεν παρουσιάζουν πρωτότυπη γνώση στους αναγνώστες τους, αλλά παραθέτουν με διαφορετικούς τρόπους όσες πληροφορίες έχουν συγκεντρώσει, μέσω της μελέτης πολυάριθμων όσο και ετερογενών γραπτών πηγών με προέλευση τη φιλοσοφία, την ποίηση και την ιστοριογραφία.
Στη διατριβή μου μελετώ τις ζωολογικές πληροφορίες που εμπεριέχονται στα δύο έργα συγκριτικά ως προς τρία ζητήματα. Πρώτον, δίνω έμφαση στην αυτοπροβολή του Πλίνιου και του Αιλιανού και παρουσιάζω πώς κατασκευάζουν τη συγγραφική εικόνα τους ως φιλόσοφοι και Ρωμαίοι συγγραφείς. Υποστηρίζω ότι η σύγκρισή τους με επώνυμους και ανώνυμους φιλοσόφους παίζει καθοριστικό ρόλο στην καθιέρωση της θέσης και της συμβολής τους στην αρχαία ζωολογία. Επιπλέον, εξετάζω και το πώς προβάλλουν τη ρωμαϊκή τους ταυτότητα, εισάγοντας, μεταξύ άλλων, θέματα από τη ρωμαϊκή ζωή και ιστορία. Το δεύτερο ζήτημα που εξετάζω είναι οι πηγές της ζωολογικής γνώσης που ενσωματώνουν τα δύο έργα, με επικέντρωση στη χρήση προσωκρατικών, περιπατητικών και ποιητικών μαρτυριών. Υποστηρίζω ότι οι δύο συγγραφείς υιοθετούν μεθόδους παρουσίασης των πηγών τους που ενθαρρύνουν τους αναγνώστες τους να αναλάβουν ενεργό ρόλο στη μελέτη τους, έτσι ώστε να αντιληφθούν οι ίδιοι πώς οι φιλόσοφοι και οι ποιητές συνέβαλαν στη συγκέντρωση γνώσεων για τα ζώα. Η οργάνωση των ζωολογικών μαρτυριών στα δύο κείμενα αποτελεί το τρίτο θέμα της μελέτης μου. Εξετάζω από τη μία τα θεματικά κριτήρια οργάνωσης που υιοθετεί κυρίως ο Πλίνιος και, από την άλλη, την αισθητική αρχή της ποικιλίας, την οποία ακολουθεί ο Αιλιανός.
Η συγκριτική μελέτη μου καταδεικνύει, τελικά, πως τα όρια μεταξύ των γραμματειακών ειδών που σήμερα ονομάζουμε ‘εγκυκλοπαίδεια’ και ‘ποικιλογραφία’ (miscellany) δεν ήταν αυστηρά στην αρχαιότητα. Καταδεικνύει επίσης ότι, αν και τα ζωολογικά βιβλία του Πλίνιου και του Αιλιανού δεν παρουσιάζουν καινοτόμα γνώση, ωστόσο δεν είναι άκριτα συμπιλήματα ζωολογικών πληροφοριών. Αντιθέτως, πρόθεση των δύο συγγραφέων είναι αφενός να διδάξουν τους αναγνώστες τους για τα ζώα με απώτερο σκοπό την ωφέλειά τους, και, αφετέρου, να τους επιτρέψουν να λάβουν ενεργό ρόλο, μέσω των κειμένων τους, σε αρχαίες ζωολογικές συζητήσεις και παραδόσεις.
Description
Keywords
Ζωολογία, Λογοτεχνία αυτοκρατορικής περιόδου, Β΄ Σοφιστική, Αρχαίος εγκυκλοπαιδισμός, Ποικιλογραφία