Επιβίωση λατινικών λέξεων στην Κοινή Νέα Ελληνική
Loading...
Date
2025-06-18
Authors
Γεωργίου, Ευάγγελος
Journal Title
Journal ISSN
Volume Title
Publisher
Abstract
Η παρούσα διατριβή συγκεντρώνει και αναλύει τα λεξικά δάνεια της Κοινής Νέας Ελληνικής (ΚΝΕ) που ετυμολογικά ανάγονται στη Λατινική ή Μεσαιωνική Λατινική γλώσσα. Στόχος της εργασίας είναι η σύνταξη ενός ολοκληρωμένου λημματολογίου απαρτιζόμενου από αμφότερα τα λεξικά στοιχεία της λόγιας/γραπτής και προφορικής παράδοσης. Επιπλέον, επιχειρείται η ανάδειξη των σημαντικότερων παραγόντων που συνέβαλαν στη αρχική εισαγωγή και μετέπειτα επιβίωση των δανείων αυτών. Για τον λόγο αυτό, η μελέτη χωρίζεται σε δύο μέρη: Το πρώτο περιλαμβάνει θεωρητικά ζητήματα που σχετίζονται με το λεξιλογικό δανεισμό, την επαφή Λατινικής – Ελληνικής αλλά και τη δειγματοληπτική/συνολική ανάλυση του κόρπους των λέξεων. Το δεύτερο αποτελεί, ουσιαστικά το λημματολόγιο των λατινικών δανείων της ΚΝΕ με πληροφορίες, ξεχωριστά, για κάθε λέξη.
Αναλυτικότερα, στο πρώτο κεφάλαιο παρατίθενται το θέμα της διατριβής, οι στόχοι της, η σχετική βιβλιογραφία και η δομή του πρώτου μέρους. Στο δεύτερο κεφάλαιο, αναπτύσσεται, θεωρητικά, το γλωσσικό φαινόμενο του λεξιλογικού δανεισμού με αναφορές στα είδη των λεξικών δανείων, τις συνθήκες και αιτίες δανεισμού, τους περιορισμούς που συντρέχουν και την προσαρμογή των δανείων στην γλώσσα υποδοχής. Στο τρίτο κεφάλαιο, αρχικά, γίνεται μία ακροθιγής παρουσίαση της γλωσσικής επαφής της Λατινικής με την Ελληνική από την αρχαιότητα μέχρι την ύστερη βυζαντινή εποχή. Στη συνέχεια, γίνεται μία αναλυτική περιγραφή των κοινωνικοϊστορικών συνθηκών και της γλωσσικής επιρροής της Λατινικής στην Ελληνιστική Κοινή, ενώ καταγράφεται η πορεία αυτής της επιρροής και τα αποτελέσματά της κατά την μεσαιωνική περίοδο. Επόμενο υποκεφάλαιο πραγματεύεται το αποτύπωμα της Λατινικής γλώσσας στη Νέα Ελληνική (ΝΕ) με ξεχωριστή αναφορά στα μεταφραστικά και σημασιολογικά δάνεια. Τέλος, επισημαίνεται ο τρόπος μορφολογικής προσαρμογής και οι λατινικής προέλευσης παραγωγικές καταλήξεις που εισχώρησαν στην Ελληνική ως απότοκο του λεξικού δανεισμού. Στο τέταρτο κεφάλαιο γίνεται μία συνοπτική αναφορά στον κλάδο της λεξικογραφίας και στα θεωρητικά ζητήματα που άπτονται της συγγραφής ενός λεξικού. Το κεφάλαιο ολοκληρώνεται με την ενδελεχή περιγραφή των χαρακτηριστικών και της μεθοδολογίας σύνταξης του Λεξικού των λατινικών δανείων της ΚΝΕ. Στο πέμπτο κεφάλαιο, πραγματοποιείται η κεντρική ανάλυση των παραμέτρων που, πιθανώς, οδήγησαν στην εισαγωγή και επιβίωση των δανείων. Αυτή συνοδεύεται και από τη συγκριτική μελέτη με λατινικά δάνεια της ελνστ. περιόδου (της λίστας Hofmann (1989)) που, τελικά, δεν επιβίωσαν μέχρι τις μέρες μας. Μεταξύ των παραγόντων που εξετάζονται είναι η σημασιολογική ταυτότητα των δανείων, η εξειδίκευση της σημασίας όταν υπάρχουν ελληνικοί συνώνυμοι όροι, η χρονική εισαγωγή των λέξεων σε συνάρτηση με τις κοινωνιογλωσσικές συνθήκες, η συχνότητα εμφάνισης, ο παράγων της παρετυμολογίας, η εκφραστική βραχύτητα των δανείων - η λεξική οικονομία. Το έκτο κεφάλαιο παρουσιάζει τις γενικές παρατηρήσεις και τα συμπεράσματα της ανάλυσης που προηγήθηκε στο πρώτο μέρος.
Το δεύτερο μέρος της διατριβής, αποτελείται από το λημματολόγιο των δανείων σε αλφαβητική σειρά. Αυτό στηρίχθηκε στην αποθησαύριση των λεξικών ΙΝΣ (1998) και Μπαμπινιώτη (2008) και περιλαμβάνει σε κάθε λήμμα τη σημασία των λέξεων στην ΚΝΕ, την ετυμολογία με βάση τα λεξικά, την πρώτη γραπτή αναφορά με βάση τις πηγές (TLG κ.ά), τη σημασιολογική - μορφολογική εξέλιξη μέχρι την ΚΝΕ μέσω παραδειγμάτων από τα κείμενα, τα ομόρριζα της λατινικής λέξης σε άλλες γλώσσες (συν την αναγωγή της στην αρχική ινδοευρωπαϊκή ρίζα) και, τέλος, την παράθεση γραπτών αναφορών των λέξεων, μέσα από τις πηγές, κατά χρονολογική σειρά.
Description
Keywords
Λεξικός δανεισμός, Λατινικά δάνεια, Παρετυμολογία