Η επίδραση των urgency και scarcity dark patterns στη συμπεριφορά χρηστών σε ηλεκτρονικά καταστήματα : πειραματική μελέτη μέσω οφθαλμικής ιχνηλάτησης
Loading...
Date
2026-07-08
Authors
Πέττας, Αντώνιος
Journal Title
Journal ISSN
Volume Title
Publisher
Abstract
Η παρούσα διπλωματική εργασία εξετάζει την επίδραση των σκοτεινών μοτίβων σχεδίασης (Dark Patterns) στη συμπεριφορά χρηστών σε περιβάλλον ηλεκτρονικού εμπορίου. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις τεχνικές Σπανιότητας/Έλλειψης (Scarcity) και Επείγοντος/Χρονικής Πίεσης (Urgency), οι οποίες αξιοποιούν την αίσθηση περιορισμένης διαθεσιμότητας και χρονικής πίεσης με σκοπό να επηρεάσουν τη διαδικασία λήψης αγοραστικών αποφάσεων. Συμπληρωματικά, στο πειραματικό περιβάλλον ενσωματώθηκαν και οι τεχνικές κοινωνικής επιβεβαίωσης και κρυφού κόστους, ώστε να αποδοθεί μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα πρακτικών που συναντώνται σε σύγχρονα ηλεκτρονικά καταστήματα.
Για τις ανάγκες της έρευνας αναπτύχθηκε πειραματικό ηλεκτρονικό κατάστημα σε περιβάλλον WordPress/WooCommerce, στο οποίο ενσωματώθηκαν επιλεγμένα σκοτεινά μοτίβα σχεδίασης. Η πειραματική διαδικασία πραγματοποιήθηκε με τη χρήση συστήματος οφθαλμικής ιχνηλάτησης Tobii Pro Nano και του λογισμικού iMotions, με στόχο την καταγραφή της οπτικής συμπεριφοράς των συμμετεχόντων κατά την πλοήγησή τους στο ηλεκτρονικό κατάστημα. Η ανάλυση βασίστηκε σε μετρικές και οπτικοποιήσεις όπως Areas of Interest (AOIs), Heatmaps, Gaze Plots και Emotional Heatmaps. Παράλληλα, χρησιμοποιήθηκαν ερωτηματολόγια για τη συλλογή συμπληρωματικών δεδομένων σχετικά με την εμπειρία, την αντίληψη και την αξιολόγηση των συμμετεχόντων απέναντι στις τεχνικές που εφαρμόστηκαν.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι τεχνικές Scarcity και Urgency προσέλκυσαν σημαντικό μέρος της οπτικής προσοχής των χρηστών και έγιναν αντιληπτές από τη μεγάλη πλειονότητα των συμμετεχόντων. Παράλληλα, οι χρήστες αναγνώρισαν τις τεχνικές αυτές ως μηχανισμούς πίεσης και επιρροής κατά τη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Ωστόσο, η αναγνώριση των πρακτικών αυτών δεν φαίνεται να αναιρεί απαραίτητα την επίδρασή τους, καθώς οι συμμετέχοντες εκτίμησαν ότι τέτοιου είδους στοιχεία μπορούν να δημιουργήσουν αίσθηση πίεσης και να αυξήσουν την πιθανότητα πραγματοποίησης μιας αγοράς. Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι τα Dark Patterns μπορούν να επηρεάσουν τόσο την οπτική προσοχή όσο και την αντιλαμβανόμενη αγοραστική πίεση, ενώ ταυτόχρονα ενδέχεται να ενισχύσουν την επιφυλακτικότητα των χρηστών απέναντι στα ηλεκτρονικά καταστήματα που τα εφαρμόζουν.
Description
Keywords
Σκοτεινά μοτίβα σχεδίασης, Ηλεκτρονικό εμπόριο, Σπανιότητα, Χρονική πίεσης, Οφθαλμική ιχνηλάτηση, Οπτική προσοχή, Συμπεριφορά χρηστών