Μορφομετρική ανάλυση θυρίδων του δίθυρου Varicorbula gibba, από μέσο-πλειστοκαινικές αποθέσεις της λεκάνης του Ρίου
Loading...
Date
2025-09-26
Authors
Θεοδωρακοπούλου, Δήμητρα
Journal Title
Journal ISSN
Volume Title
Publisher
Abstract
Στην παρούσα εργασία πραγματοποιήθηκε μορφομετρική ανάλυση σε συνολικά 903 θυρίδες του δίθυρου Varicorbula gibba (Olivi, 1792), που προέρχονταν από δύο στρωματογραφικές τομές, στις θέσεις Βίγλα 2 και Προάστειο, οι οποίες αποτελούνταν από Μέσο - Πλειστοκαινικές αποθέσεις της λεκάνης του Ρίου. Σκοπός της εργασίας ήταν ο εντοπισμός μορφολογικών διαφοροποιήσεων τόσο στρωματογραφικά όσο και μεταξύ των δύο θέσεων καθώς και η ερμηνεία των συνθηκών που τις προκάλεσαν. Τα περιβάλλοντα ιζηματογένεσης στη λεκάνη του Ρίου ελέγχονταν από την έντονη τεκτονική δραστηριότητα καθώς και τις κλιματικές και ευστατικές αλλαγές κατά τη διάρκεια του Πλειστοκαίνου. Αυτές οι συνθήκες προκαλούσαν συνεχόμενες μεταβολές στα παλαιοπεριβάλλοντα απόθεσης. Οι οργανισμοί που ζούσαν σε αυτά, πολλές φορές αποτυπώνουν αυτές τις μεταβολές στην μορφολογία τους καθώς προσαρμόζονται σε αυτές. Το είδος Varicorbula gibba αποτελεί ένα συχνό απολίθωμα στην περιοχή μελέτης. Παράλληλα χαρακτηρίζεται από έντονη ασσυμετρία μεταξύ των δύο θυρίδων, με την δεξιά να είναι μεγαλύτερη και πιο κυρτή από την αριστερή, γεγονός που φαίνεται να συμβάλλει στην επιβίωση του στα περιβάλλοντα όπου διαβιεί τα οποία συχνά χαρακτηρίζονται από μειωμένες συγκεντρώσεις οξυγόνου και συνθήκες υποξίας. Αυτά τα χαρακτηριστικά οδήγησαν στην επιλογή του για την παρούσα μελέτη.
Για την μορφομετρική ανάλυση χρησιμοποιήθηκε τόσο η μέθοδος της παραδοσιακής μορφομετρίας όσο και της γεωμετρικής μορφομετρίας. Στην μέθοδο της παραδοσιακής μορφομετρίας πραγματοποιήθηκε η ανάλυση παλινδρόμησης και η ανάλυση πολυμεταβλητής αλλομετρίας, ώστε να εξαχθούν συμπεράσματα σχετικά με το μέγεθος των θυρίδων. Όσον αφορά στο σχήμα τους, χρησιμοποιήθηκαν οι μέθοδοι του περιγράμματος και των τοποσήμων. Για τη μέθοδο του περιγράμματος, εξήχθησαν 80 συνολικά συντεταγμένες για κάθε θυρίδα μέσω του λογισμικού Morphomatica. Έπειτα, για τη στατιστική επεξεργασία των δεδομένων που προέκυψαν πραγματοποιήθηκε η υπέρθεση του Προκρούστη (GPA) και στη συνέχεια έγινε η ανάλυση κύριων συνιστωσών (PCA) και η γραμμική διακριτική ανάλυση (LDA) μέσω του λογισμικού PAST. Για την μέθοδο των τοποσήμων τοποθετήθηκαν συνολικά 10 τοπόσημα στις αριστερές θυρίδες και 9 στις δεξιές τα οποία αντιστοιχούσαν στο ύβωμα, το κλείθρο, τα μυϊκά αποτυπώματα, το μανδυακό αποτύπωμα και τον μανδυακό κόλπο. Και εδώ εφαρμόστηκαν οι ίδιες αναλύσεις με την μέθοδο του περιγράμματος ενώ επιπρόσθετα επιλέχθηκε και η ανάλυση πολυμεταβλητής παλινδρόμησης για την διόρθωση του μεγέθους, μέσω του λογισμικού MorphoJ.
Από τις στατιστικές αναλύσεις των μορφομετρικών δεδομένων προέκυψαν ορισμένες μορφολογικές διαφοροποιήσεις του είδους τόσο στρωματογραφικά όσο και μεταξύ των δύο θέσεων. Στη Βίγλα η μεταβολή του υποστρώματος από πιο χονδρόκοκκο σε πιο λεπτόκοκκο είχε ως αποτέλεσμα την ρηχότερη διείσδυση του ζώου στο ίζημα η οποία και αντικατοπτρίζεται με την ανάπτυξη λιγότερο επιμηκυμένων θυρίδων και ρηχότερου μανδυακού κόλπου. Στο Προάστειο αν και το υπόστρωμα παραμένει ίδιο σε όλα τα δείγματα προς τα ανώτερα τμήματα το περιβάλλον φαίνεται να έχει μεγαλύτερη επίδραση από τη ανοικτή θάλασσα και από ποτάμια συστήματα. Εδώ παρατηρήθηκε μείωση του βάθους του μανδυακού κόλπου προς τα ανώτερα δείγματα, φανερώνοντας ίσως την προσαρμογή του είδους σε χαμηλότερες συγκεντρώσεις οξυγόνου. Μεταξύ των δύο θέσεων οι κύριες διαφοροποιήσεις ήταν οι εξής: 1) μικρότερο μέγεθος στη Βίγλα σε σχέση με το Προάστειο, 2) πιο επιμηκυμένες θυρίδες, 3) μεγαλύτερο βάθος μανδυακού κόλπου. Η Βίγλα αποτελούσε ένα περιθωριακό περιβάλλον εξωτερικής λιμνοθάλασσας, με αμμώδες-πηλιτικό υπόστρωμα, έντονη υδρόβια βλάστηση και παρουσία φυκών, ποτάμιες εισροές, αυξημένη παρουσία οργανικής ύλης και περιόδους υποξίας. Το Προάστειο αποτελούσε επίσης ένα περιβάλλον εξωτερικής λιμνοθάλασσας με έντονη επίδραση από τη θάλασσα, με αργιλικό υπόστρωμα, μεγάλες ποτάμιες εισροές, μικρή παρουσία υδρόβιας βλάστησης, αυξημένη παρουσία οργανικής ύλης και περιόδους υποξίας. Σύμφωνα με τις ταφονομικές αλλοιώσεις στις θυρίδες της Βίγλας ο ρυθμός ιζηματογένεσης και κατά συνέπεια η εισροή θρεπτικών συστατικών θα πρέπει να ήταν μικρότερες από το Προάστειο. Παράλληλα το αργιλικό υπόστρωμα στο Προάστειο πιθανότατα ευνοούσε την καλύτερη διατήρηση της οργανικής ύλης με αποτέλεσμα την ύπαρξη άφθονης τροφής για το είδος. Έτσι, οι κύριοι παράγοντες που έλεγχαν τις μορφολογικές διαφοροποιήσεις είναι ο τύπος του υποστρώματος και η απόσταση από τη θάλασσα καθώς και το ποσοστό της οργανικής ύλης που συνδέεται άμεσα με την ποσότητα του οξυγόνου στο περιβάλλον.
Description
Keywords
Μορφομετρική ανάλυση, Μέσο πλειστόκαινο, Σύστημα διάνοιξης Κορίνθου-Πατρών, Λεκάνη του Ρίου, Παραδοσιακή μορφομετρία, Μέθοδος περιγράμματος, Μέθοδος τοποσήμων, Μορφολογικές διαφοροποιήσεις