Ανάπτυξη ενός συμβουλευτικού προγράμματος αυτοδιαχείρισης και πρόληψης λεμφοιδήματος σε γυναίκες μετά από χειρουργείο μαστού
Loading...
Date
2026-07-31
Authors
Τζούμα, Δήμητρα
Journal Title
Journal ISSN
Volume Title
Publisher
Abstract
Ο καρκίνος του μαστού αποτελεί τη συχνότερη κακοήθη νεοπλασία στις γυναίκες παγκοσμίως, ενώ το λεμφοίδημα συγκαταλέγεται στις σημαντικότερες χρόνιες επιπλοκές της θεραπείας του, επηρεάζοντας αρνητικά τη λειτουργικότητα, την ποιότητα ζωής και την καθημερινότητα των γυναικών. Η εκπαίδευση των ασθενών, η συμβουλευτική και η ανάπτυξη δομημένων προγραμμάτων και εκπαιδευτικών εργαλείων αυτοδιαχείρισης αποτελούν βασικούς πυλώνες της σύγχρονης ογκολογικής αποκατάστασης και συμβάλλουν στην πρόληψη, την έγκαιρη αναγνώριση και την αποτελεσματική διαχείριση του λεμφοιδήματος.
Σκοπός: Στόχος της παρούσας μελέτης ήταν η ανάπτυξη ενός δομημένου συμβουλευτικού προγράμματος και ενός ολοκληρωμένου εκπαιδευτικού εγχειριδίου για την πρόληψη και αυτοδιαχείριση του λεμφοιδήματος σε γυναίκες μετά από χειρουργική αντιμετώπιση καρκίνου του μαστού, καθώς και η πιλοτική εφαρμογή και αξιολόγηση της αποτελεσματικότητάς του μέσω οργανωμένης εκπαιδευτικής και συμβουλευτικής παρέμβασης. Δευτερευόντως, διερευνήθηκαν οι γνώσεις, οι εκπαιδευτικές ανάγκες, οι πρακτικές αυτοδιαχείρισης, οι αντιλήψεις σχετικά με τη σωματική άσκηση και τη διατροφή, καθώς και η ικανοποίηση των συμμετεχουσών από το συμβουλευτικό πρόγραμμα, το εκπαιδευτικό εγχειρίδιο και τη δια ζώσης εκπαιδευτική παρέμβαση.
Μέθοδος: Η παρούσα έρευνα αποτελεί πιλοτική μελέτη παρατήρησης με συγχρονικό (cross-sectional) σχεδιασμό. Στη μελέτη συμμετείχαν 16 γυναίκες μετά από χειρουργική αντιμετώπιση καρκίνου του μαστού. Στο πρώτο στάδιο αναπτύχθηκε ένα δομημένο συμβουλευτικό πρόγραμμα πρόληψης και αυτοδιαχείρισης του λεμφοιδήματος, το οποίο περιλάμβανε ένα ολοκληρωμένο εκπαιδευτικό εγχειρίδιο 56 σελίδων, βασισμένο στη σύγχρονη επιστημονική βιβλιογραφία και στις διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες. Παράλληλα, σχεδιάστηκαν ένα δομημένο ερωτηματολόγιο γνώσεων 20 ερωτήσεων για την αξιολόγηση της κατανόησης του εκπαιδευτικού περιεχομένου μετά την παρέμβαση και ένα ερωτηματολόγιο αξιολόγησης του προγράμματος, με σκοπό την αποτίμηση της χρησιμότητας, της ποιότητας και της ικανοποίησης των συμμετεχουσών από το εκπαιδευτικό εγχειρίδιο και τη δια ζώσης συμβουλευτική-εκπαιδευτική παρουσίαση. Στη συνέχεια υλοποιήθηκε οργανωμένη εκπαιδευτική και συμβουλευτική παρέμβαση, η οποία περιλάμβανε θεωρητική παρουσίαση, πρακτική εκπαίδευση σε στρατηγικές πρόληψης και αυτοδιαχείρισης του λεμφοιδήματος και διανομή του εκπαιδευτικού εγχειριδίου. Η συλλογή των δεδομένων πραγματοποιήθηκε με ερωτηματολόγια που αφορούσαν τα δημογραφικά και κλινικά χαρακτηριστικά των συμμετεχουσών, τις γνώσεις, τις πρακτικές αυτοδιαχείρισης, τις αντιλήψεις σχετικά με τη σωματική άσκηση και τη διατροφή, τις εκπαιδευτικές ανάγκες, καθώς και την αξιολόγηση του συμβουλευτικού προγράμματος. Η στατιστική ανάλυση πραγματοποιήθηκε με το λογισμικό IBM SPSS Statistics έκδοση 28.0.
Αποτελέσματα: Οι περισσότερες συμμετέχουσες ανέφεραν ότι δεν είχαν λάβει επαρκή ενημέρωση σχετικά με την πρόληψη και αυτοδιαχείριση του λεμφοιδήματος πριν από τη χειρουργική θεραπεία, ενώ εξέφρασαν έντονη ανάγκη για συστηματικότερη εκπαίδευση. Το 62.5% των γυναικών ανέφερε ότι συμμετείχε σε φυσική δραστηριότητα 2–3 φορές εβδομαδιαίως, ενώ το 75.0% είχε λάβει διατροφική καθοδήγηση από διαιτολόγο. Επιπλέον, η πλειονότητα των συμμετεχουσών αναγνώρισε τη σημασία της συστηματικής άσκησης, της διατήρησης φυσιολογικού σωματικού βάρους και της υιοθέτησης υγιεινών διατροφικών συνηθειών για την πρόληψη και διαχείριση του λεμφοιδήματος. Μετά την ολοκλήρωση της εκπαιδευτικής και συμβουλευτικής παρέμβασης καταγράφηκε πολύ υψηλό επίπεδο κατανόησης του εκπαιδευτικού περιεχομένου, όπως αποτυπώθηκε στο ερωτηματολόγιο γνώσεων των 20 ερωτήσεων (μέση βαθμολογία 19,9/20). Παράλληλα, το δομημένο συμβουλευτικό πρόγραμμα, το εκπαιδευτικό εγχειρίδιο των 60 σελίδων και η δια ζώσης εκπαιδευτική παρουσίαση αξιολογήθηκαν ως ιδιαίτερα κατανοητά, χρήσιμα και εφαρμόσιμα από τις συμμετέχουσες, συγκεντρώνοντας πολύ υψηλή συνολική βαθμολογία ικανοποίησης (4,95±0,10/5). Στατιστικά σημαντικές συσχετίσεις με την παρουσία λεμφοιδήματος διαπιστώθηκαν για την ακτινοθεραπεία (p=0,009), τον τύπο της χειρουργικής αντιμετώπισης των μασχαλιαίων λεμφαδένων (p=0,011) και τον αριθμό των αφαιρεθέντων λεμφαδένων (p=0,011), ενώ δεν παρατηρήθηκε στατιστικά σημαντική συσχέτιση με τον δείκτη μάζας σώματος (p=0,280).
Συμπεράσματα: Η παρούσα μελέτη είχε ως κύριο αποτέλεσμα την ανάπτυξη ενός δομημένου συμβουλευτικού προγράμματος και ενός ολοκληρωμένου εκπαιδευτικού εγχειριδίου 56 σελίδων για την πρόληψη και αυτοδιαχείριση του λεμφοιδήματος σε γυναίκες μετά από χειρουργική αντιμετώπιση καρκίνου του μαστού. Η πιλοτική εφαρμογή του προγράμματος αξιολογήθηκε ιδιαίτερα θετικά από τις συμμετέχουσες, οι οποίες παρουσίασαν πολύ υψηλό επίπεδο κατανόησης του εκπαιδευτικού περιεχομένου και ανέδειξαν την ανάγκη για συστηματικότερη ενημέρωση και συμβουλευτική υποστήριξη. Τα ευρήματα της μελέτης υπογραμμίζουν τη σημασία της έγκαιρης εκπαίδευσης, της πρόληψης και της ενεργού συμμετοχής των γυναικών στην αυτοδιαχείριση του λεμφοιδήματος. Η αξιοποίηση αντίστοιχων δομημένων συμβουλευτικών προγραμμάτων και εκπαιδευτικών εργαλείων μπορεί να ενισχύσει την παροχή ολοκληρωμένης φροντίδας και να αποτελέσει χρήσιμο υποστηρικτικό μέσο για επαγγελματίες υγείας σε μονάδες μαστού, ογκολογικά κέντρα, υπηρεσίες ογκολογικής αποκατάστασης και εξειδικευμένα ιατρεία λεμφοιδήματος.
Description
Keywords
Καρκίνος μαστού, Λεμφοίδημα, Λεμφοθεραπεία