Σημασιολογική μεταβολή και τροπικότητα : μελέτη του τροπικού ρήματος μπορώ/μπορεί υπό το πρίσμα της γνωστικής σημασιολογίας

Thumbnail Image
Date
Authors
Νικολής, Δημήτρης
Journal Title
Journal ISSN
Volume Title
Publisher
Abstract
Στην εργασία αυτή επιχειρείται μια αρχική εξέταση της σημασιολογικής μεταβολής του ρήματος μπορώ, υπό το πρίσμα της Γνωστικής Γλωσσολογίας. Ως σημασιολογική μεταβολή εννοείται η επέκταση της πρωτοτυπικής σημασίας του ρήματος, η οποία συνδέεται στενά με την ενσώματη έννοια της δύναμης. Κατά την μεταβολή, παρατηρείται πως οι πρότερες χρονικά σημασίες δεν χάνονται, αλλά πλέον αποτελούν όλες μέρος της σημασίας του τροπικού ρήματος, καθιστώντας το με αυτόν τον τρόπο ένα πολύσημο λεξικό στοιχείο. Οι σημασίες που προκύπτουν είναι οι τροπικές σημασίες, δηλαδή αυτές που τροποποιούν την σημασία του κύριου ρήματος μιας πρότασης, εισάγοντας τις έννοιες της δυνατότητας, της πιθανότητας, της άδειας κτλ. Για να μελετηθεί η πορεία της αλλαγής, γίνεται χρήση εμπειρικών δεδομένων από την διαχρονία της ελληνικής γλώσσας που φτάνει έως τον 9ο αιώνα, ενώ αναδεικνύονται οι συσχετισμοί με το παρόν. Αρχικά παρουσιάζεται ο τρόπος με τον οποίο οι τροπικές σημασίες του ρήματος συντίθενται και εκφράζονται με τα αρνητικά μόρια. Η θέση των αρνητικών μορίων καθώς και η ιδιαίτερη μορφή τους φαίνεται πως είναι χαρακτηριστική για κάθε μια τροπική σημασία. Έπειτα αναγνωρίζεται η συμβολή της μορφοσυντακτικά κωδικοποιημένης ρηματικής σημασίας κατά την σημασιολογική μεταβολή του ρήματος. Ως πρωτοτυπική σημασία αναγνωρίζεται η δυναμική τροπική σημασία, η οποία είναι αυτή που ανακαλεί κατά τη χρήση της ένα εικονιστικό σχήμα, αυτό της ΔΥΝΑΜΗΣ, στις δύο του εκφάνσεις ή πραγματώσεις, και συγκεκριμένα αυτήν της ΠΑΡΕΜΠΟΔΙΣΗΣ (της δύναμης) και αυτήν της ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗΣ ΤΟΥ ΕΜΠΟΔΙΟΥ (διαμέσου της δύναμης). Τα εικονιστικά αυτά σχήματα είναι υπεύθυνα για την κατανόηση των εννοιών της δυνατότητας και της ικανότητας που προκύπτει από την δυνατότητα. Οι μηχανισμοί που είναι υπεύθυνοι για την επέκταση της πρωτοτυπικής σημασίας, είναι οι γνωστικοί μηχανισμοί της μεταφοράς και της μετωνυμίας, που αποτελούν δύο βασικούς τρόπους με τους οποίους προκύπτει η σημασιολογική μεταβολή, επηρεαζόμενοι από το περιβάλλον χρήσης και γενικά το περικείμενο όπως υποστηρίζεται. Τόσο η μεταφορά όσο και η μετωνυμία λειτουργούν επί τη βάση της εγκυκλοπαιδικά οργανωμένης γνώσης, δηλαδή της γνώσης που δεν οριοθετείται αυστηρά καθώς διαμορφώνεται και μεταβάλλεται συνεχώς από την εμπειρία. Τέλος, παρουσιάζεται μια πιθανή πορεία της σημασιολογικής επέκτασης που υφίσταται η πρωτοτυπική σημασία του ρήματος, όπως η τελευταία ταυτοποιείται ως τέτοια τον 9ο αιώνα.
Description
Keywords
Δυνατότητα, Εικονιστικά σχήματα, Ιδεατά γνωσιακά μοντέλα, Μετωνυμία, Μεταφορά, Σημασιολογική μεταβολή, Τροπικότητα
Citation