Μια εμπειρική προσέγγιση της προσβλητικότητας στο λεξιλόγιο ταμπού της ΝΕ
Loading...
Date
Authors
Μαντά, Μαρία Ελένη
Journal Title
Journal ISSN
Volume Title
Publisher
Abstract
Η γλώσσα είναι χαρακτηριστική ιδιότητα του ανθρώπινου είδους. Με αυτήν επικοινωνούμε, εξωτερικεύουμε σκέψεις και κάθε είδους συναισθήματα. Η παρουσία και ο ενεργός της ρόλος σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής, εξυπηρετεί ποικίλες ανάγκες, έχοντας άλλοτε θετικά και άλλοτε αρνητικά αποτελέσματα στις σχέσεις μεταξύ των ατόμων. Λέξεις με «επιβαρυμένο» εννοιακό φορτίο, δηλαδή οι λέξεις ταμπού, που συχνά κρίνονται ως «βρώμικες» και «κακές» είναι αυτές που θα διερευνηθούν με προσοχή στη παρούσα μελέτη, καθώς δεν τους έχει αποδοθεί η πρέπουσα βαρύτητα συγκριτικά με άλλα γλωσσικά ζητήματα, ιδίως αναφορικά με την ελληνική εκδοχή του άσεμνου λεξιλογίου. Στο δεύτερο κεφάλαιο, το οποίο λειτουργεί ως ένα στάδιο εξοικείωσης με το αντικείμενο μελέτης της διπλωματικής διατριβής, εισάγω τις έννοιες της γλωσσικής ποικιλίας, του περιθωριακού λεξιλογίου και του λεξιλογίου ταμπού. Παραθέτοντας τους ορισμούς που έχουν διατυπωθεί ως σήμερα, αποσαφηνίζεται η έννοια και οι ιδιαιτερότητές τους, γίνεται κατανοητός ο πολυδιάστατος χαρακτήρας τους και προβάλλονται οι μεταξύ τους σχέσεις, καθώς η γένεση του ενός προϋποθέτει την ύπαρξη του άλλου. Στο τρίτο κεφάλαιο, προχωρώ στον βασικό όρο ο οποίος απαντάται στο σύνολο της παρούσας διατριβής, δηλαδή το λεξιλόγιο ταμπού. Αναφέρομαι μέσα από μια βιβλιογραφική ανασκόπηση στα τυπικά χαρακτηριστικά που διέπουν εν γένει τις λέξεις αυτής της γλωσσικής υποομάδας, εκθέτοντας τις σημαντικότερες προσπάθειες οριοθέτησης του φαινομένου από τη διεθνή επιστημονική κοινότητα, σε συνδυασμό με ορισμένα παραδείγματα. Επιπλέον, συνεξετάζονται και κάποιες επιμέρους διαιρέσεις του λεξιλογίου ταμπού, βάσει των παραμέτρων του θέματος και της σημασίας που προσδιορίζει το λεξιλόγιο ταμπού. Το κεφάλαιο ολοκληρώνεται με την αναφορά των πιθανών λόγων χρήσης του περιθωριακού αυτού λεξιλογίου και ορισμένων μεταβλητών, οι οποίες αλληλοεπιδρούν με αυτό και οδηγούν σε σημαντικά ευρήματα. Στο επόμενο κεφάλαιο, επιχειρώ να ερμηνεύσω αν και κατά πόσο η εκφώνηση περιθωριακών λέξεων ή φράσεων μπορεί να προσβάλει έναν συνομιλητή, προσεγγίζοντας την έννοια της προσβλητικότητας. Ορίζω το φαινόμενο και προχωρώ από το θεωρητικό στο πρακτικό επίπεδο, πραγματευόμενη τις παραμέτρους, τη μεθοδολογία αλλά και τα αποτελέσματα που προέκυψαν από προγενέστερες μελέτες αναφορικά με το βαθμό της προσβλητικότητας του ΠΛ της αγγλικής (Jay 1978˙ Fägersten 2007˙ Janschewitz 2008). Στη συνέχεια, στο πέμπτο κεφάλαιο επικεντρώνομαι στα ελληνικά δεδομένα και στις έρευνες των Xydopoulos & Christopoulou (2011) και Ξυδόπουλου & Χριστοπούλου (2019), σχετικά με τη μέτρηση του βαθμού προσβολής στα σμικρυντικά και μεγεθυντικά προσφύματα, αλλά και ευρύτερα στο ΠΛ της ΝΕ. Εκθέτω τη μεθοδολογία που ακολούθησαν και τα αποτελέσματα που προέκυψαν, τα οποία κρίνονται ιδιαίτερα εποικοδομητικά για τα ανεξερεύνητα ελληνικά δεδομένα. Με έναυσμα την μελέτη αυτή, στο έκτο κεφάλαιο, προβάλλω τη νέα εμπειρική μου έρευνα που έχει στόχο την εξέταση του μεγέθους της προσβολής που αισθάνονται οι ομιλητές κατά το άκουσμα ποικίλων λέξεων ταμπού. Περιγράφω λεπτομερώς τα χαρακτηριστικά των συμμετεχόντων, τον τρόπο επιλογής των λεξικών στοιχείων και τις συνθήκες διεξαγωγής της έρευνας. Ακολούθως, επισημαίνω τη διαδικασία οργάνωσης και εξέτασης του ογκώδους υλικού που συνέλεξα και οδηγούμαι στα ανάλογα συμπεράσματα. Τα τελευταία ταξινομούνται και παρουσιάζονται σύμφωνα με τις ανεξάρτητες μεταβλητές του φύλου, της ηλικίας, του μορφωτικού υποβάθρου, του τόπου κατοικίας και του θρησκεύματος των συμμετεχόντων. Εν κατακλείδι, στο έβδομο κεφάλαιο, προβαίνω σε μια συνολική ανασκόπηση των κύριων ζητημάτων που έθιξα στο σύνολο της εργασίας. Εστιάζω, κυρίως, στα αποτελέσματα που αναδείχθηκαν από την προσπάθειά μου, σχετικά με τη συνιστώσα της προσβλητικότητας και τον αντίκτυπό της στην ελληνική κοινωνιογλωσσολογική πραγματικότητα.
Description
Keywords
Προσβλητικότητα, Λεξιλόγιο ταμπού