Ποικιλότητα φυτικών ειδών, ενδημισμός και προστατευόμενα είδη σε βιοτοπικά νησιά
Loading...
Date
2025-10-09
Authors
Κοντοπάνου, Άννα
Journal Title
Journal ISSN
Volume Title
Publisher
Abstract
Οι βραχώδεις σχηματισμοί με μεγάλη κλίση, ως βιοτοπικά νησιά, παρουσιάζουν εξαιρετικό βοτανικό ενδιαφέρον, καθώς υποστηρίζουν σχετικά αραιή βλάστηση οικολογικά εξειδικευμένων taxa, των χασμοφύτων. Οι γκρεμοί, τα φαράγγια, οι σχισμές και οι στενές προεξοχές των απότομων βράχων αποτελούν φυσικά καταφύγια πολλών σπάνιων και ενδημικών ειδών ενώ τα υψηλά ποσοστά ενδημισμού επιβεβαιώνουν τη σημαντική συμβολή των βιοτόπων αυτών στη διατήρηση του φυσικού πλούτου. Τα χασμόφυτα είναι είδη που ζουν και αναπτύσσονται μέσα σε σχισμές βράχων, συχνά αποτελούν ενδημικά ή περιορισμένης εξάπλωσης είδη και παρουσιάζουν αυξημένα ποσοστά ενδημισμού, φτάνοντας το 23% της ελληνικής αγγειώδους χλωρίδας. Θεωρείται ότι το 29.4% των απειλούμενων φυτών της Ελλάδας απαντώνται σε βραχώδη οικοσυστήματα, γεγονός που υπογραμμίζει τη σημαντική συνεισφορά των βράχων στη διατήρηση της απειλούμενης χλωρίδας. Αν και τα αποκλειστικά χασμοφυτικά είδη αντιπροσωπεύουν ένα μικρό ποσοστό (9%) της συνολικής ελληνικής χλωρίδας η ποικιλότητά τους είναι εντυπωσιακή, δεδομένου ότι τα κάθετα βράχια καταλαμβάνουν μικρές περιοχές. Από τη συνολική χλωρίδα των βράχων που έχει καταγραφεί, το 54% είναι αποκλειστικά χασμόφυτα, το 54% ελληνικά ενδημικά, ενώ το 64,3% είναι taxa περιορισμένης εξάπλωσης. Ο τύπος οικοτόπου «Ασβεστολιθικά βραχώδη πρανή με χασμοφυτική βλάστηση» (κωδ. 8210) περιλαμβάνεται στο Παράρτημα Ι της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ, ενώ πλήθος ειδών των Παραρτημάτων ΙΙ, IV και V της ίδιας Οδηγίας απαντούν αποκλειστικά σε αυτόν.
Βιοτοπικά νησιά θεωρούνται όλες οι μορφές νησιωτικού συστήματος που δεν μπορούν να θεωρηθούν «πραγματικά» νησιά. Αυτό σημαίνει, για τα χερσαία οικοσυστήματα, διακριτές ψηφίδες ενός συγκεκριμένου τύπου βιοτόπου που περιβάλλονται από άλλους χερσαίους βιοτόπους εντελώς διαφορετικού χαρακτήρα. Τα βιοτοπικά νησιά έχουν μεγάλη επιστημονική και οικολογική αξία καθώς αποτελούν καταφύγια για σπάνια, ενδημικά ή/ και απειλούμενα φυτικά είδη. Σκοπός της παρούσας διατριβής είναι η μελέτη χαρακτηριστικών παραδειγμάτων βιοτοπικών νησιών (habitat islands) της Ελλάδας. Οι απότομοι βράχοι, οι σάρες και οι βραχώδεις οικότοποι αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα βιοτοπικών νησιών στην Ελλάδα και θα ερευνηθούν ως προς την ποικιλότητα των φυτικών ειδών πραγματοποιώντας αναλύσεις ταξινομικής και λειτουργικής ποικιλότητας, τη διερεύνηση χλωριδικών συνδέσεων και προτύπων ενδημισμού και κατάταξη των taxa σε κατηγορίες κινδύνου, την ανάλυση των φυτογεωγραφικών προτύπων της ποικιλότητας των χασμοφύτων σε συνδυασμό με την υψομετρική κατανομή τους, καθώς και τα διαφορετικά λειτουργικά χαρακτηριστικά τους στις διαφορετικές φυτογεωγραφικές περιοχές της Ελλάδας. Έμφαση δόθηκε και στη σύνθεση αυτών των βιοτοπικών νησιών που απαντώνται στα νησιά του Αιγαίου ενώ επίσης διερευνήθηκε η αλληλεπίδραση μεταξύ ταξινομικής, φυλογενετικής και λειτουργικής ποικιλότητας των φυτών που απαντώνται σε οικοσυστήματα με ακραίες περιβαλλοντικές συνθήκες, ώστε να διαφωτιστούν οι σχέσεις των φυτοκοινοτήτων και των οικοσυστημάτων. Επιπρόσθετα, πραγματοποιήθηκε η μελέτη των οικοσυστημικών υπηρεσιών των εκτάσεων με αραιή βλάστηση και συγκεκριμένα στα βράχια και τις σάρες (λιθώνες), καθώς εκτός από την αξία της διατήρησης της βιοποικιλότητας η διατήρηση των ενδημικών και σπάνιων ειδών αποτελεί κύριο στοιχείο του φυσικού κεφαλαίου κάθε περιοχής.
Description
Keywords
Βιοτοπικά νησιά, Χλωριδική ποικιλότητα, Χασμοφυτική βλάστηση, Χασμόφυτα, Ενδημισμός, Κάθετα βράχια, Χασμοφυτική βλάστηση στο Αιγαίο, Οικοσυστημικές υπηρεσίες, Λειτουργικά χαρακτηριστικά, Οικοσυστήματα με αραιή βλάστηση, Βράχια και σάρες