Όψεις και διαστάσεις των ανισοτήτων στην πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση στη σύγχρονη Ελλάδα : μια ποιοτική προσέγγιση
Loading...
Date
2023-09-30
Authors
Καμπίτση, Καλλιόπη
Journal Title
Journal ISSN
Volume Title
Publisher
Abstract
Το δικαίωμα στην εκπαίδευση, ανεξάρτητα από την κοινωνική, την οικονομική και την πολιτιστική κατάσταση του ατόμου, αποτελεί δικαίωμα όλων και έχει κατοχυρωθεί στο πέρασμα των χρόνων σχεδόν σε όλα τα κράτη της Ευρώπης. Στη χώρα μας, το δικαίωμα αυτό κατοχυρώθηκε μετά την επαναστάτη του 1821, οπότε ανακηρύχτηκε η Ελλάδα ελεύθερο και ανεξάρτητο κράτος, καθώς απέκτησε το πρώτο της Σύνταγμα. Από τότε, και μέχρι σήμερα, οι συνταγματικές διατάξεις που σχετίζονται με την εκπαίδευση μεταβάλλονται ανάλογα με τις εκάστοτε ανάγκες που δημιουργούνται στο εκπαιδευτικό σύστημα της χώρας. Αξίζει να σημειωθεί, πως στο πρώτο «Σύνταγμα» της Ελλάδας του 1822 δεν υπήρχε παράγραφος σχετικά με την εκπαίδευση. Η παιδεία αναγνωρίστηκε ως «δημόσια» με τα Συντάγματα του 1823, του 1827, και του 1832 και ήταν υπό την προστασία της Βουλής. Με το Σύνταγμα του 1844, και μέχρι σήμερα, την προστασία της έχει αναλάβει το Κράτος. Η πρώτη αναφορά σχετικά με το σκοπό της εκπαίδευσης έγινε μετά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, με το Σύνταγμα του 1948, και υπέστη μια παραλλαγή στο Σύνταγμα του 1975. Το δικαίωμα των Ελλήνων πολιτών στην εκπαίδευση αναγνωρίστηκε και κατοχυρώθηκε συνταγματικά με τα Συντάγματα του 1832 και του 1975. Παρόλα αυτά όμως, η θέσπιση της υποχρεωτικής και δωρεάν εκπαίδευσης και η δημιουργία των προϋποθέσεων, ώστε να μπορεί ο ελληνικός λαός να ασκεί αυτό του το δικαίωμα, ολοκληρώθηκαν μετά από εκατό χρόνια περίπου, με το Σύνταγμα του 1911. Οι τρεις εκπαιδευτικές βαθμίδες παγιώθηκαν με το Σύνταγμα του 1844, οπότε και έγινε λόγος για την Ανώτατη Εκπαίδευση. Με το Σύνταγμα του 1952 κατοχυρώθηκε η αυτοδιοίκηση των Ανώτατων Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων και η ιδιότητα δημοσίου υπαλλήλου των καθηγητών που τα στελεχώνουν.
Με τη σύντομη αυτή περιγραφή της εξέλιξης των συνταγματικών διατάξεων σχετικά με την εκπαίδευση, φαίνεται πως τα ζητήματα της Παιδείας και η θέσπιση νόμων ακολουθούν τις ανάγκες που προκύπτουν από την κοινωνική λειτουργία και αποτελούν ένα από τα σπουδαιότερα αντικείμενα που απασχολούν την Πολιτεία. Παρ’ όλες όμως τις προσπάθειες που γίνονται, υπάρχουν ακόμα σημαντικά ζητήματα που πρέπει να αντιμετωπιστούν και να βελτιωθούν, όπως οι συνθήκες και οι προϋποθέσεις για μια αποδοτική εκπαίδευση, τόσο στις τρεις βασικές βαθμίδες όσο και στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα.
Η πρόσβαση στο χώρο της Ανώτατης Εκπαίδευσης και η απόκτηση ενός ακαδημαϊκού τίτλου σπουδών, χαρακτηρίζεται ως ένα ιδιαίτερα σημαντικό βήμα στη ζωή του ατόμου. Αυτό οφείλεται στο γεγονός, ότι επηρεάζει την επαγγελματική του σταδιοδρομία και τις οικονομικές του απολαβές και συνεπώς και την κοινωνική του εξέλιξη. Έτσι, η ποιότητα της παρεχόμενης εκπαίδευσης και η διασφάλιση της ισότιμης πρόσβασης στα Πανεπιστημιακά Ιδρύματα, αποτελεί ζήτημα μείζονος σημασίας, για αυτό και διεξάγονται σχετικές έρευνες σε διεθνές επίπεδο.
Τα αποτελέσματα των ερευνών, θεωρητικών και εμπειρικών, αποδεικνύουν, πως οι κοινωνικές ανισότητες επηρεάζουν τόσο την επιτυχημένη πρόσβαση του ατόμου στην Ανώτατη Εκπαίδευση όσο και τη στοχευόμενη πρόσβαση, σε διεθνές επίπεδο. Αυτό, οφείλεται στον τρόπο με τον οποίο είναι δομημένο το εκπαιδευτικό σύστημα, το οποίο όχι μόνο διατηρεί τις κοινωνικές ανισότητες, αλλά τις αναπαράγει με ένα αξιοσημείωτο και σταθερό ρυθμό. Σύμφωνα με μελέτες, η επιλογή των σπουδών που θα ακολουθήσει το άτομο και η πρόσβασή του στο Πανεπιστήμιο χαρακτηρίζονται ως μια διαδικασία πολυδαίδαλη.
Τα τελευταία χρόνια στη χώρα μας, λόγω των επεκτατικών πολιτικών που ακολουθούνται στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, σημειώνεται απότομη αύξηση των φοιτητών. Αξιοσημείωτο, όμως, είναι το γεγονός, ότι παρόλη την διευρυμένη συμμετοχή στην Ανώτατη Εκπαίδευση, οι κοινωνικές ανισότητες κατά την πρόσβαση αλλά και τη συμμετοχή σε αυτήν, δεν μειώνονται. Έτσι, το ζήτημα της επιλογής των σπουδών και της πρόσβασης στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση απασχολεί την επιστημονική κοινότητα στη σύγχρονη εποχή περισσότερο, συγκριτικά με το παρελθόν.
Η ελληνική βιβλιογραφία, αν και είναι σχετικά μικρή για το εν λόγω ζήτημα, παρουσιάζει πως η κοινωνική τάξη στην οποία ανήκει το άτομο επηρεάζει την επιλογή που θα κάνει σχετικά με τις σπουδές που θα ακολουθήσει. Επίσης, φαίνεται πως το ποσοστό των φοιτητών που προέρχεται από χαμηλά κοινωνικά στρώματα παραμένει μικρό, ενώ ταυτόχρονα στις σχολές «υψηλού κύρους» φοιτούν φοιτητές που ανήκουν στις ανώτερες κοινωνικές τάξεις
Description
Keywords
Κοινωνικές ανισότητες, Πρόσβαση στην ανώτατη εκπαίδευση, Επιλογή σπουδών