Το καντιανό υψηλό και η θεωρία της τραγωδίας : σύγκριση μεταξύ του F. Schiller και του F. W. J. Schelling
Loading...
Date
2025-02-19
Authors
Γεωργαντζίκη, Αικατερίνη
Journal Title
Journal ISSN
Volume Title
Publisher
Abstract
Σε αυτή τη μελέτη διερευνάται ο τρόπος με τον οποίο ο Σίλερ και ο Σέλινγκ εφαρμόζουν την καντιανή θεώρηση του υψηλού –κυρίως του δυναμικώς υψηλού– στη θεωρία τους για την τραγωδία, σύμφωνα με τους εξής άξονες: Πρώτον, αναλύονται έξι κείμενα του Σίλερ (1792 – 1801), τα οποία, σε αντίθεση με τον Καντ, υπερασπίζονται σθεναρά την ικανότητα της τέχνης να εξεικονίζει το υψηλό. Κατόπιν αυτού, γίνεται αναφορά σε μια στροφή στη σιλεριανή σκέψη το 1801, σύμφωνα με την οποία η δύναμη του Λόγου εκλαμβάνεται ως καταφύγιο απέναντι στη δύναμη της φύσης και η τραγωδία ως το βέλτιστο «εργαλείο» του ανθρώπου για την αντιμετώπιση των αντιξοοτήτων της ζωής εν γένει, μέσω του αναστοχασμού. Δεύτερον, με αφετηρία τη Δέκατη Επιστολή από τις Φιλοσοφικές Επιστολές για τον Δογματισμό και την Κριτική (1795) και τις παραδόσεις του Σέλινγκ για τη Φιλοσοφία της Τέχνης (1802 – 1804), εξετάζεται πώς και γιατί η τραγική τέχνη είναι πιο «κατάλληλη» για την πραγμάτωση της ελευθερίας, βάσει της ικανότητάς της να εξεικονίζει την α-διαφορία μεταξύ ελευθερίας και αναγκαιότητας. Τρίτον, μέσω της αμφισβήτησης της επάρκειας των δύο θεωρήσεων ως προς την ερμηνεία της φύσης του τραγικού φαινομένου, προτείνεται μια πιο «ολιστική» ερευνητική προσέγγιση, κατά την οποία το τραγικό προκρίνεται ως καθοριστική αρχή της σελινγκιανής κατανόησης της ανθρώπινης ύπαρξης. Σε αυτό το πλαίσιο, μεταγενέστερα έργα όπως οι Φιλοσοφικές Έρευνες περί της Ουσίας της Ανθρώπινης Ελευθερίας (1809) και οι Εποχές του Κόσμου (1811 – 1815), τοποθετούν την αναγκαιότητα στον πυρήνα κάθε ανθρώπινης ύπαρξης ως όρο για την πραγμάτωση της ελευθερίας. Αυτό φαίνεται να γεφυρώνει την αναγκαιότητα της μοίρας και του κακού στην αρχαία τραγωδία με την αρχή του ερέβους αργότερα, ως προϋπόθεση για την αντίθετη αρχή της βούλησης για αγάπη, αλλά και αντίστροφα. Με άλλα λόγια, η σελινγκιανή έννοια της «μελαγχολίας της ζωής», ταλαντευόμενη ανάμεσα στη βούληση για ύπαρξη και στη νοσταλγία για τη χαμένη της ενότητα, αναδεικνύει το θεμέλιο της ύπαρξης ως αναγκαία συνθήκη για τη διατήρηση της ζωής, ενώ παράλληλα επικυρώνει τη δυνατότητα του κακού καθιστώντας την ελευθερία συνεχώς γεννώμενη – άρα, συνεχώς ασταθή. Εντούτοις, μια τέτοια οπτική δεν είναι πεσιμιστική, καθώς η δυναμική σύγκρουση μεταξύ των δύο αντιθετικών αρχών είναι συστατικό στοιχείο της ίδιας της ζωής.
Description
Keywords
Καντ, Σίλερ, Σέλινγκ, Τραγωδία, Υψηλό, Τραγικό, Ελευθερία, Αναγκαιότητα