Αντανακλάσεις ιστορικών γεγονότων στις Τρωάδες του Ευριπίδη με έμφαση στην καταστροφή της Μήλου
Loading...
Date
2024-06-21
Authors
Βοσδογαλή, Εμμανουέλα
Journal Title
Journal ISSN
Volume Title
Publisher
Abstract
Το αρχαίο ελληνικό δράμα αντλούσε τη θεματολογία του από ζητήματα της εκάστοτε εποχής που προβλημάτιζαν την κοινωνία και σχετίζονταν με έννοιες και αξίες όπως η ειρήνη, η ελευθερία, ο σεβασμός στους νεκρούς. Η δραματική ποίηση δεν εστίαζε στην εξιστόρηση κάποιων γεγονότων από τη μυθολογία ή το απώτατο παρελθόν αλλά αποσκοπούσε στην παρουσίαση ιστορικών ή μυθολογικών πτυχών με το βλέμμα στραμμένο στην εκάστοτε εποχή. Η θεματολογία που πραγματεύεται ο τραγικός ποιητής ανάγεται σε υψηλές αξίες και αρχές, που τέμνουν οριζόντια τον χρόνο και αποκτούν διαχρονική ισχύ. Η ευριπίδεια δραματουργία εντάσσεται σε αυτή τη χορεία των έργων, όπου η πλοκή αγγίζει βαθιά την ψυχοσύνθεση του θεατή, θίγει ζητήματα που απασχολούν διαχρονικά τις κοινωνίες και προβληματίζει τον θεατή. Έτσι, ζητήματα όπως η φιλοπατρία, η ελευθερία, τα δεινά και οι φρικαλεότητες του πολέμου, η συμπεριφορά του νικητή στον ηττημένο, η θέση της γυναίκας θίγονται ευρύτερα στα έργα του Ευριπίδη και ειδικότερα στις Τρωάδες. Εξάλλου, η δραματική τέχνη άνθισε μέσα στο πλαίσιο της πόλης-κράτους, η οποία γνώρισε την ακμή της κατά τη διάρκεια του 5ου αιώνα, με την Αθήνα του Περικλέους να φθάνει στο απόγειο της δόξας της. Η ακμή και η παρακμή του θεάτρου στην Αθήνα συνέπεσε με την ακμή και την παρακμή της ίδιας της πόλης, λόγω του καταστροφικού για τον ελληνισμό Πελοποννησιακού Πολέμου (431-404 π.Χ.).
Σκοπός της παρούσης εργασίας είναι η ανάλυση του έργου των Τρωάδων του Ευριπίδη, υπό το πρίσμα των αντανακλάσεων των ιστορικών γεγονότων που αποτυπώνονται στην υπόθεση του έργου. Ειδικότερα, στις Τρωάδες για πολλούς ερευνητές ο Ευριπίδης, οποίος γράφει και παρουσιάζει το έργο του κατά την περίοδο πολεμικών συγκρούσεων γεγονότων, εκφράζει ένα αντιπολεμικό μήνυμα. Από την άλλη πλευρά, πολλοί ερευνητές, έχουν αμφισβητήσει αυτή τη θέση, θεωρώντας τον προβληματισμό του ποιητή περισσότερο φιλοσοφικό και αποστασιοποιημένο και λιγότερο ως ένα στοχευμένο σχολιασμό, επάνω στο θέμα της άλωσης της Μήλου, που συνέπεσε με το έτος που ανέβηκε η τραγωδία ή την επικείμενη Σικελική εκστρατεία. Η Αθήνα, της κλασικής εποχής στο απόγειο της δόξας της εισέρχεται σε μία πολεμική περιπέτεια, η οποία θα οδηγήσει σε παρακμή την ίδια αλλά και ευρύτερα τον ελληνικό κόσμο. Ο Πελοποννησιακός πόλεμος βρίσκεται σε εξέλιξη και οι Αθηναίοι είχαν πραγματοποιήσει την καταστροφή της Μήλου, η οποία επεδίωξε την ουδετερότητά της και την αποχή από τις πολεμικές συγκρούσεις στη διαμάχη Αθήνας Σπάρτης. Άραγε, ο Ευριπίδης αφορμάται από αυτό το γεγονός ώστε να καταδείξει τις φρικαλεότητες του πολέμου; Ή εμπνέεται από τα σύγχρονά του γεγονότα και γράφει ένα ανθρωποκεντρικό έργο, με στόχο να προβληματίσει το κοινό του; Το σίγουρο είναι ότι στο έργο του δεν κάνει σαφή αναφορά στο γεγονός της καταστροφής της Μήλου, αλλά αναφέρεται στην Τροία και στην άλωσή της από τους Αχαιούς.
Στην εργασία θα γίνει αναφορά στο κοινωνικό, πολιτικό και πνευματικό πλαίσιο του έργου αλλά και εκτενής αναφορά στον προβληματισμό σχετικά με τον αμφιλεγόμενο αντιπολεμικό χαρακτήρα του μέσα από την υπόθεση των Τρωάδων. Ανεξάρτητα από τις ποικίλες επιστημονικές προσεγγίσεις, οι ιστορικοί παραλληλισμοί και αντιπαραβολές μεταξύ της τραγωδίας της Τροίας και της τραγωδίας της Μήλου, δεν αφήνουν ανεπηρέαστο τον θεατή. Οι θέσεις του τραγικού ποιητή απηχούν την εποχή του αλλά αποκτούν και διαχρονικό περιεχόμενο ενάντια στον πόλεμο. Παράλληλα, στο κείμενο θα αναδειχθούν οι προβληματισμοί των ερευνητών σχετικά με το περιεχόμενο των Τρωάδων, του οποίου τα μηνύματα αντηχούν στο ρου της ιστορίας και έχουν διαχρονική αξία. Η αξία της ανθρώπινης υπόστασης, η αξία της ειρήνης και η ανθρωπιά βρίσκουν αντίκρισμα στα λόγια του μεγάλου τραγικού ποιητή και στο συγκεκριμένο έργο βρίσκονται στον πυρήνα των όσων πραγματεύεται. Αν και το έργο δεν είναι διδακτικό, αποτελεί σαφώς ένα έργο το οποίο θέτει προβληματισμούς και αμφισβητεί καθιερωμένες αξίες. Για το λόγο αυτό, ίσως, έχει παρουσιαστεί από πολλούς ερευνητές ως ένα ανατρεπτικό και αντιπολεμικό έργο. Ενδεχομένως, η σύγχρονη πρόσληψή του, μέσα από τη σύνδεση με πολεμικές συγκρούσεις που πραγματοποίησαν μεταγενέστεροι σκηνοθέτες ανεβάζοντας το έργο για να ευαισθητοποιήσουν, να έχει διαμορφώσει μία αναχρονιστική αντίληψη σε σχέση με την στόχευση του τραγικού ποιητή, η οποία να δυσκολεύει την κατανόηση του πραγματικού επικοινωνιακού πλαισίου.
Description
Keywords
Τρωικός Πόλεμος, Πελοποννησιακός Πόλεμος, Καταστροφή της Μήλου, Αγώνας λόγων, Ελευθερία, Ευριπίδης